❌ ۱ _ نکات حتمی و کلیدی مورد تأکید حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای رهبر معظم انقلاب درباره جنگ تحمیلی سوم:
▪️الف حتماً متجاوزین تبهکاری که کشور ما را مورد حمله قرار دادند را رها نمیکنیم ▪️ب حتماً غرامت تکتک صدمات وارد شده و خونبهای شهیدان و دیه جانبازان این جنگ را طلب خواهیم کرد
▪️ج _ حتماً مدیریت تنگه هرمز را به مرحله جدیدی وارد خواهیم نمود
🔴به هیچوجه از حقوق حقّه خود دست نمیکشیم و در این جهت همه جبهه مقاومت را بهطور یکپارچه در نظر داریم.
❌۲ _ شعار سال:
💐✍🏼 معظم له به مناسبت آغاز سال ۱۴۰۵ شمسی فرمودند:
❤️رهبر شهیدمان اعلیالله مقامه در سالهای مختلفی محور اصلی و شعار سال را متوجه امر #اقتصاد کرده بودند. بنظر قاصر این حقیر هم:
▪️تأمین معیشت مردم،
▪️و ارتقاء زیرساختهای زیستی،
▪️و رفاهی و تولید ثروت برای عموم مردم نکته کانونی و نوعی دفاع و بلکه پیشروی چشمگیر در مقابل جنگ اقتصادی که دشمن براه انداخته تلقی شود… با تأسی به رهبر عظیمالشأن شهید، شعار امسال را « #اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» اعلام میدارم.
❌ ۳ سیاست های کلی نظام:ودر بخشی از پیام ۲۰/فروردین/۱۴۰۵ در معرفی رهبر عظیمالشأن #شهید می فرمایند: …همچنین قدرت ابداع و ابتکار در ابعاد مختلف اعم از علمی و راهبردی و سیاستگذاری، از دیگر هنرهای ایشان بود که شمّهای از آن در #تدوینسیاستهایکلینظام منعکس میباشد.
💯درمورد #شعارسال و همچنین #سیاستهای کلی_نظام لازم است:
برای جلو گیری از تکرارسرنوشت شعار های سال های گذشته؛ و پیگیری سیاست های کلی نظام که هیچگاه؛ این دو موضوع در سطح ویژه ی ابلاغ شده، عملیاتی نگردید و تحقق این دو موضوع؛ همچنان جزو نیازمندیهای اساسی کشور می باشد؛ بعد از #جنگ باید به #گفتمان_همگانی تبدیل گردد؛ به خصوص شعار های اقتصادی ذیل:
▪️سال «۱۳۸۸»حرکت مردم ومسئولین به سوی اصلاح الگوی مصرف؛
▪️سال «۱۳۸۹» همت مضاعف وکار مضاعف؛
▪️سال «۱۳۹۰»جهاد اقتصادی؛
▪️سال «۱۳۹۱» تولید ملی وحمایت از کار وسرمایه ایرانی؛
▪️سال «۱۳۹۲» حماسه سیاسی وحماسه اقتصادی؛
▪️سال «۱۳۹۳» اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی ومدیریت جهادی؛
▪️سال «۱۳۹۴»دولت وملت همدلی وهمزبانی؛
▪️سال «۱۳۹۵» اقتصاد مقاومتی اقدام وعمل؛
▪️سال «۱۳۹۶» اقتصاد مقاومتی تولید _ اشتغال؛
▪️سال «۱۳۹۷»حمایت از کالای ایرانی؛
▪️سال «۱۳۹۸» رونق تولید؛
▪️سال «۱۳۹۹» جهش تولید؛
▪️سال «۱۴۰۰»تولید، پشتیبانی ها مانع زدایی ها؛
▪️سال «۱۴۰۱» تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین؛
▪️سال «۱۴۰۲»مهار تورم، رشد تولید؛
▪️سال «۱۴۰۳»جهش تولید بامشارکت مردم؛
▪️سال «۱۴۰۴» سرمایهگذاری برای تولید.
⬅️به عنوان مثال:
#رهبرشهیدانقلاباسلامی (قدساللهنفسهالزکیه)سال «۱۳۸۸» راحرکت مردم ومسئولین به سوی #اصلاحالگوی_مصرف؛نامگذاری کردند
❌و درتاریخ «۱۳۸۹/۰۴/۱۵» #سیاستهایکلیاصلاحالگوی_مصرف را ابلاغ فرمودند:
❌از متن اطلاعیه هایی که در این رابطه صادر خواهد شد؛ مشخص می شود که: تا چه اندازه این دو موضوع عملیاتی گردیده است؟!!.
#رهبرعظیمالشأن_شهیدمان اعلیالله مقامه ازسال «۱۳۸۸» الی «۱۴۰۴» یعنی به طور مکرر در طول «۱۷ سال» محور اصلی و شعار سال را متوجه امر #اقتصاد کرده بودند؛ لذا، رهبر معظم انقلاب هم با تأسی به ایشان، شعار امسال را « #اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» اعلام فرمودند.
💯برای اینکه ان شاءالله با دست پر #شعارامسال را پیگیری کنیم؛ با بهره گیری از شعار های سال های گذشته به استقبال #اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» می رویم :
❌۱ _ شعار سال «۱۳۸۸»: #حرکتمردمومسئولینبهسویاصلاحالگوی_مصرف؛
▪️واقعیت این است که مسألهی اسراف و هدر دادن منابع در اقتصاد ایران، دارای ابعادی فراتر از ابعاد فرهنگی است. این مسأله برای ایجاد تعادل میان درآمد و هزینه بسیار مهم و اساسی است و در حوزهی اقتصاد خانواده نیز میتواند تأثیرگذار و سرنوشتساز باشد.
▪️ذکر این نکته ضروری است که اگر مصرف بیرویه و بیجا امری غیرعقلایی است، عدممصرف و یا کممصرف کردن در عین نیاز هم صحیح به نظر نمیرسد.
▪️در واقع آنچه در ارتباط با مصرف صحیح مطرح میگردد، کممصرف کردن نیست، بلکه مراد از اصلاح الگوی مصرف و به تبع آن صرفهجویی، بهرهمندی مناسب از نعمات خداوندی و استفادهی حداکثری از تمامی قابلیتهای هر چیزی است.
▪️همان امری که در اقتصاد از آن بهعنوان بهرهوری یاد میشود. عدهای صرفهجویی را کممصرف کردن معنا کردهاند ولی به نظر میرسد این معنا نمیتواند اقتصادی باشد، زیرا هدف از تولید یک شیء اقتصادی، مصرف آن است.
▪️بنابراین شخص لازم است تا در حد برآورده کردن کامل نیاز خود، چیزی را مصرف نماید و کممصرف کردن نمیتواند نیاز وی را برآورده سازد.
▪️از سوی دیگر باید بدین نکته اذعان نمود که #اصلاحالگویمصرف نیازی به برنامههای ضربتی ندارد، بلکه برنامههای تدریجی در بستری عقلانی راهحلی مناسب و قابل قبول است؛ امری که تحقق آن مستلزم کوشش همگانی است.
🔸امروزه عوامل متعددی مانند رسانههای جمعی و تبلیغات فراگیر و تودهای سبب شده است، نیازهای کاذب در جامعه نمودار شود و افزایش یابد.
❌در چنین شرایطی استفاده از مدهای لباس، اجناس لوکس و حتی افکار و عقاید مختلف به نحو فزایندهای بروز میکنند.
🔸یکی از صاحبنظران میگوید که امروزه فرهنگ:
▪️ تودهای،
▪️عوامگونه،
▪️مصرفگرا،
⛔️ غیرخلّاق و منفعل است.
🔸باید توجه کرد که ادامهی این روند، عواقب خطرناکی را درپی خواهد داشت که وابستگی:
▪️ فرهنگی،
▪️اقتصادی
▪️و بحران هویت از جملهی این پیآمدهای شوم است.
⚠️الف) وابستگی اقتصادی؛ پس از انقلاب صنعتی و نیاز روزافزون صنایع غرب به مواد اولیه، آنان بدون در نظر گرفتن حقوق دیگر انسانها، تسلط بر سرزمینهای دیگر را در برنامهی خویش قرار دادند و با استفاده از طرحهای کارشناسی دقیق، کنترل منابع جهان سوم را در دست گرفتند. بدین ترتیب، سیل مواد اولیه از شرق به غرب سرازیر شد و در نتیجه، غرب به پیشرفتی بینظیر دست یافت و جهان سوم در درّهی فقر فرو رفت. سردمداران غرب، فرهنگ مولّد و پویای جوامع را به فرهنگی نامتحرک و مصرفی تبدیل کردهاند. آنان میکوشند با تبلیغات فرهنگی، مصنوعات خود را جایگزین کالاهای محلی کنند و اینگونه القاء میکنند که کالاهای خارجی به علت مرغوبیت و بادوام بودن، برای دیگر جوامع مقرون بهصرفه است.
⚠️ب) وابستگی فرهنگی:
▪️سرمایهداران غرب پس از سالها به این نتیجه رسیدهاند که مهمترین مانع توسعهطلبی آنها در دیگر کشورها، قدرت فرهنگی این ملتهاست و تا زمانیکه باورهای مذهبی جامعهای پایدار باشد، چپاول آن کشورها مشکل خواهد بود. بنابراین تلاش کردند سلطهی فرهنگی خود را پی بگیرند. اگر سلطهی فرهنگی گریبانگیر جوانان کشور شود، احساس حقارت و پوچی و ناتوانی در روح آنان ایجاد میشود و آنها به این باور دروغین میرسند که قدرت هیچ کار مهمی را ندارند یا تنها با استفاده از کالاها و مدهای غربی میتوانند به تشخّص و موفقیت برسند.
⚠️ج) بحران هویت:
▪️گراهام ای فولر، معاون پیشین شورای اطلاعاتی امنیت ملی در سازمان سیا میگوید: “اسلام و نهضتهای اسلامی در زمان ما،منبع کلیدی کسب هویت را برای اقوامی فراهم میآورند که قصد دارند همبستگی اجتماعی خود را در مقابله با تهاجم فرهنگی غرب تقویت کنند.” براساس این برداشت،چندی پیش مؤسسهی امور امنیت ملی یهودیان در واشنگتن، درکنفرانسی به صراحت اعلام کرد: “باید هویت دینی مسلمانان را از آنان بگیریم.”فقر شخصیتی، مهمترین آسیب اجتماعی امروز بخشی ازجامعهی ایران است که مظاهر آن درجامعه دیده میشود. الگوهای رسمی تبلیغشده در سالهای گذشته،بانیازهای جوانان و ویژگیهای جامعهی مطلوب تضاداساسی دارد.
💯آنچه بر اصلاح الگوی مصرف و دستیابی به فرهنگ بهینهی مصرف در کشور دارای اهمیت میباشد این است که اصلاح الگوی مصرف نیازمند تبیین استراتژی و تعیین خطمشی است که طی آن، این اصل به یک شعار تغییر ماهیت ندهد.
▪️در واقع لازمهی دستیابی به این مهم در کشور، خیزش و حرکتی عمیق از سوی مسؤولان و همهی آحاد جامعه میباشد.
▪️لذا، میبایست همگی این اصل را یک ضرورت دانسته و فعالیتهای خود را در راستای رسیدن به این اصل مهم برنامهریزی نمایند و برای دستیابی به این امر فرهنگساز اقدام نمایند.
▪️آنچه که #رهبرعظیمالشأن_شهیدمان اعلیالله مقامه بر آن تأکید میورزیدند، این بودکه “همهی ما بهخصوص مسؤولان قوای سهگانه، شخصیتهای اجتماعی و آحاد مردم باید در مسیر تحقق این شعار مهم، حیاتی و اساسی یعنی اصلاح الگوی مصرف در همهی زمینهها، برنامهریزی و حرکت کنیم تا با استفادهی صحیح و مدبرانه از منابع کشور، مصداق برجستهای از تبدیل احوال ملت به نیکوترین حالها، ظهور و بروز یابد.”
▪️بنابراین تأکید #رهبرشهیدانقلاب بر اصلاح الگوی مصرف؛ نشانگر این موضوع بهعنوان بستری مناسب برای شکوفایی و دستیابی به اقتدار ملی است.
▪️لذا پرهیز از شعارزدگی و حفظ صیانت اصل موضوع بهعنوان مهمترین عامل در مسیر اصلاح الگوهای مصرفی و همچنین تبیین و تحقق آن، وظیفهی اصلی همهی مردم و مسؤولین بهشمار میرود.
▪️برای تحقق اصلاح الگوی مصرف و شناخت بستر و راه و روشهای آن، نیازمند شناسایی عوامل و زمینههای وضع موجود هستیم که به برخی از آنها اشاره شد.
▪️ به منظور ارائهی رهیافتهای مفید برای دستیابی به مدل ایدهآل برای نیل به جامعهای که در آن الگوهای مصرف به شکل عالمانه و صحیح، اصلاح شده است، چند راهکار پیشنهاد میگردد. بررسی این راه کارها و هرگونه پیشنهاد اصلاحی دربارهی آنها نیز نیازمند تلاش صاحبان خرد و اندیشمندان جامعه است:
۱ . فرهنگسازی؛
▪️فرهنگسازی پایدار، بستر اصلی نهضت اصلاح الگوی مصرف میباشد. یکی دیگر از ابعاد فرهنگسازی که به نوعی مهمترین بخش آن است و میبایست بهعنوان پیشنیاز هر کاری همچون اصلاح مصرف انجام شود، توجه به مسألهی تغییر نگرشهاست.
۲. تغییر نظام مصرف؛
▪️نظام مصرف هر جامعه باید متناسب با فرهنگ بومی و محلی باشد و همانند گرانیگاه تعادل میان منابع تولید و نیازهای جامعه را ایفای نقش بکند.
۳. ایجاد ساختارهای جدید و مبتنی بر نظام الگوی مصرف با هدف صرفهجویی؛
▪️ تغییر و اصلاح الگوی مصرف بدون تحول در مراحل تولید و بسترهای اقتصاد کلان، اصولاً امکانپذیر نخواهد بود؛ لذا، باید ضمن توجه به مقولهی استاندارد (نظام ایزو) در فرآیند تولید، میتوان از فنآوریهای جایگزین و نسل جدید خطوط تولید استفاده کرد.
۴. جهتگیری صحیح نظام اجرایی و سیاستگذاری؛
▪️رسیدن به نظام الگوی مصرف کارآمد، بدون قوانین و نظام حقوقی شفاف و نشاطآفرین ممکن نیست. دستورالعملها و مقررات باید در دو حوزهی سیاستگذاری کلان و نیز قوانین و مقررات عینی برای تهیهی نظام الگوی مصرف کشور تدوین و تصویب گردد.
۵. نقش خانواده در اصلاح الگوی مصرف؛
▪️خانواده مدرسه اصلی آموزشی و پرورشی رفتار مصرفی است به لحاظ تجربی و با آزمونهای علمی اثر خانواده بر رفتار مصرفی اشخاص کاملاً محرز شده است.
۶. نقش جوان مسلمان در اصلاح الگوی مصرف؛
▪️بدون تردید، جوانان از مهمترین سرمایههای بشری در هر جامعهای هستند و آثار مادی و معنوی فراوانی برجای گذاشتهاند. امروز برخی تلاش میکنند تا ذهن جوانان را به امور واهی و پوچ مشغول سازند تا به فکر سازندگی و آبادانی کشور خود نباشند. در همین راستاست که قشر عظیمی از کشور یعنی جوانان میتوانند با بکارگیری راهبردهای ارائهشده در بالا کشور را در دستیابی و عمل به این نظام یاری کنند.
۷. نقش رسانه ملی در ترویج نگاه عیبجویانه به اسراف؛
▪️صدا و سیما بهعنوان دانشگاه عمومی میتواند با تهیهی برنامههای جذاب و قابل استفاده، اقشار مختلف مردم را کماکان به صرفهجویی ترغیب و با دیدی تازه از زوایای مختلف مسایلی که هنوز مطرح نشده را تشریح نماید. مثلاً بهتدریج برنامههایی را تهیه و پخش نماید که فقط شامل صرفهجویی در آب، برق، گاز و بنزین نباشد، بلکه اموری مانند توجه جدی به بیکاری و نیازمندان جامعه، گسترش امکانات رفاهی عمومی و نحوهی سرمایهگذاری عمومی جامعه در آنها لحاظ گردد.
بیگمان کاهش حجم و تنوع مصرف، نخستین برداشتی است که از شعار اصلاح الگوی مصرف به ذهن متبادر میشود. این در حالی است که اساساً صرف کاهش، بدون در نظر گرفتن جهتگیری کلان جریان اصلاح، میتواند موجب آسیبرسانی به این تلاش اصلاحی شود. برای نمونه چنانچه الگوی مصرف بسیاری از مواد غذایی تعیین کننده در سلامت در کشور ما، با استانداردهای علمی پذیرفته شدهی جهانی آنها مقایسه شود، میتواند زمینهی شناسایی علل شیوع بسیاری از بیماریهایی شود که صرف نظر از همهی پیامدهایش، هزینهی مادی گزافی بر اقتصاد جامعه تحمیل میکند؛ سرانهی پایین مصرف لبنیات و نقش آن در بیماریهای دهان و دندان یا پوکی استخوان و مصرف پایین استفاده از گوشت سفید و تأثیر آن در افزایش بیماریهایی چون فشار خون و مشکلات قلبی و عروقی در کشور، مثالهای روشنی در این زمینه هستند. روشن است که تفسیر سطحی واژهی “اصلاح” به صِرف “کاهش”، در چنین مواردی اتفاقاً آثار مخرب بیشتری در پی خواهد داشت، در حالی که اصلاح به معنای تغییر هدفمند، میتواند به معنای افزایش مصرف در زمینههایی باشد که در نهایت دستیابی به اهداف مطلوب را در درازمدت به دنبال دارد.
❌اصلاح الگوی مصرف کالا یا ثروت:
▪️مفهوم «کَنْز» در ادبیات قرآنی و به تبع آن در اقتصاد اسلامی به ثروتی اشاره دارد که از جریان متعادل و متعارف تولید و مصرف خارج شده و به شکلی غیرمولد و تنها در خدمت ارضاء حس طمعورزی و تکاثرِ افرادی با ضمیر بیمار قرار گرفته، میل به تفاخر را در آنان اشباع میکند.
▪️مخالفت فرهنگ دینی با چنین شیوهای در استفاده از ثروت، نشان میدهد که توجه به الگوی مصرف تنها مربوط به نوع استفاده از کالاهای مصرفی روزمره نیست، بلکه شیوههای بهرهبرداری از منابع ثروت نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
▪️توصیه ی #رهبرعظیمالشأن_شهیدمان اعلیالله مقامه به سرمایهگذاری مازاد امکانات مادی در مسیری مولد- حتی اگر مایل به انفاق آنها نیستیم- در واقع اشارهای دقیق به لزوم بازنگری افراد و خانوادهها و البته دولت به شیوههای بهکارگیری ثروت خصوصی و عمومی است.
❌تولید، توزیع و مصرف، حلقههایی از فرایند واحد:
▪️در برنامهریزی برای عملیاتی نمودن جریان اصلاح الگوی مصرف، تفکیک حلقهی مصرف از سایر بخشهای فرایندی که شامل تولید و توزیع نیز میگردد، میتواند خطایی جدی بهشمار آید.
▪️ تعابیری چون اسراف و تبذیر در فرهنگ دینی ما میتواند در موارد مربوط به هریک از این حلقههای به هم پیوسته صدق کند؛ همچنانکه وجود الگوهای ناسالم در جریان تحقق و اجرای هریک از آنها به روشنی ممکن است.
▪️شرایط حاکم بر نظام تولید و سازمان توزیع بهعنوان اساسیترین مقدمات مصرف- که البته خود نیز متوقف بر مقدمات بسیارند- در موارد فراوان شرایطی اجتنابناپذیر را بر جریان مصرف تحمیل نموده، شکلگیری الگویی نامتوازن در آن را موجب میگردد؛ الگویی که بهسرعت شکلی نسبتاً پایدار یافته، تغییر و اصلاح آن مشکل، زمانبَر و پرهزینه میگردد.
▪️#شرایطنامناسبتولید_نان یا جریان ناصحیح توزیع بسیاری دیگر از موادغذایی در کشور از جملهی این مواردند. اصلاح این بخشها بهطور طبیعی- اگرچه شاید نه در کوتاهمدت- به اصلاح اساسی الگوی مصرف در این موارد میانجامد.
❌ تعامل دوسویه ی الگوی #تولید و الگوی #مصرف:
⚠️بهسختی میتوان نوع و میزان تعامل میان قالبهای نسبتاً پایدار هریک از بخشهای تولید و مصرف را بر یکدیگر معلوم نمود.
▪️اگر تولید و عرضهی محصول به جامعه، پاسخی به خواست پیدا و پنهان مصرفکنندگان باشد، الگوی #تولید را نیز تحت تأثیر الگوی #مصرف خواهیم دانست.
▪️در عین حال نمیتوان از نظر دور داشت که الگوی عرضه شده از جانب تولیدکننده، نقش غیرقابل انکاری در شکلگیری نوع و حجم مطالبات جامعهی مصرفکنندگان داشته و میتواند هوشمندانه آن را در جهت منافع اقتصادی(یا غیراقتصادی) خود برانگیزد.
▪️جریان مد و اثرگذاری بر سلیقه و ذائقهی مصرفکننده اساساً در همین راستا شکل میگیرد و مصرفکننده بهسوی استفاده و مصرف شکل، نوع و حجمی از کالا سوق مییابد که برنامهریزان نظام تولید آن را پیشبینی کرده، در آن جهت گام برداشتهاند؛ برنامهریزیای که معمولاً به مدد شیوههای تبلیغ آشکار و پنهان، به توفیقات جدی دست مییابد.
▪️بنابراین تلاش برای اصلاح الگوی مصرف، بایستی با توجه به این تعامل دوسویه صورت گیرد
❌مصرف، پاسخ به نیازهای واقعی یا کاذب؟
▪️بعید به نظر میرسد بتوان مصرفکنندهای را وادار کرد که به غیرضروری بودن مصرف آنچه مورد استفاده قرار میدهد، اعتراف نماید.
❌ این نکته به آن معناست که ما اصولاً معتقدیم الگوی مصرف ما مبتنی بر نوع، شکل و حجم نیاز ماست.
⁉️اما بهراستی کدام نیاز؟
⁉️نیازی واقعی و مستند به شواهد و دلایل عقلی و علمی که طبعاً مورد تأیید دین هم قرار میگیرد؟
⁉️ یا احساسی متکی بر عادت، زیادهطلبی و تلاش برای پاسخ به خلأهای شخصی و شخصیتی، و یا حتی همراهی با هنجارهای عرفیِ راه به خطا برده؟
▪️ به تعبیر دقیقتر،
⁉️کدام نیاز؟
⁉️واقعی یا کاذب؟
▪️از همینجا نقش تعیینکنندهی نظام تربیت و ساختار فرهنگ، آشکار گردیده و اصلاح الگوی مصرف متوقف بر یک جریان طولانی از اصلاح نگرههای فرهنگی و الگوی تربیتی میشود.
❌اصلاح الگوی مصرف متوقف بر اصلاح الگوی تربیتی:
🔸تربیت امری است که بهگونهای تدریجی و غالباً ناخودآگاه شکل میگیرد و شکلگیری آن طبیعتاً متأثر از عوامل و زمینههای متعدد و متنوعی است.
🔹 نقش خانواده، سازمانهای رسمی آموزشی و تربیتی، رسانههای جمعی و دستگاههای تبلیغاتی در تحقق یک الگوی نسبتاً پایدار تربیتی، غیرقابل انکار و طبعاً لزوم پاسخگویی آنها در قبال شرایط فرهنگی موجود، اجتنابناپذیر است.
💯لازم است هریک از این مجموعهها- بیآنکه با فرافکنی، قصد شانه خالی کردن از زیر بار مسؤولیت خود را داشته باشند- به ارزیابی نقش مثبت یا منفی خود در این شرایط بپردازند و نیز سهم خود را در مسؤولیت اصلاح الگوی تربیتی و فرهنگی کلان موجود و بهطور خاص الگوی فعلی مصرف بازشناسند.
▪️برای نمونه نقش رسانهی ملی در معرفی، تأیید و ترویج قالبهای متنوع مصرفزدگی، رفاه و تجمل- چه در قالب پخش پیامهای بازرگانی که بنا بر ضرورت نیازهای مالی رسانه توجیه میشود و چه در قالب ساخت برنامههای نمایشی که ضرورت ایجاد جاذبههای بصری را بهانهی بازنمایی آن میسازند- در افزایش انتظارات غیرواقعبینانهی مردم بهویژه جوانان از زندگی، رفاه، تنوع و تکثر قالبهای مصرف و… بسیار مؤثر است. ادامهی این روند میتواند مخاطرهآمیز و مانعی جدی در مسیر اصلاح الگوی مصرف تلقی گردد.
❌البته این مثال نباید موجب کوچک شمردن اثر سایر بخشهای نظام تربیت و نادیده انگاشتن نقش تعیینکنندهی آنان- از جمله مراکز متولی تعلیم و تربیت رسمی در جامعه مانند آموزش و پرورش و سایر بخشها- شود.
❌الگوی مصرف دینی، یا الگوی مصرف برخی از…
⚠️متأسفانه گاه اشکالی از برداشتهای دینی یا برداشتهای تحمیل شده به فکر و فرهنگ دینی نیز به کمک توجیه این نیازهای کاذب میآیند.
⚠️ مانند آنکه در صورت کسب درآمد از راه حلال، برخورداری از حداکثر رفاه و آسایش، ممنوعیت یا محدودیتی ندارد؛ یا در صورتی که برخورداری از حداکثر این رفاه و حتی تجمل، موجب ارتکاب معصیتی نشود، منعی نخواهد داشت؛ یا حتی میان ملاحظهی شأن و شؤونات فرد یا خانواده و سطح اجتماعی خاص با آموزههای دینی تعارضی نیست! …همین است که حتی در میان لایههای اجتماعی متدینان و متشرعان جامعه، میتوان شکلگیری نوعی اشرافیت دینی یا اشرافیت متظاهر به تدین را بازشناخت که علاوه بر گناه اسراف و تبذیر و بیتوجهی به اقشار دردمند جامعه، باید گناه بدنما ساختن دین و اخلاق دینی و وارونهنمایی آموزههای دینی را نیز به کارنامهی اعمال آنان افزود.
⁉️بهراستی آیا آموزههای دینی تنها به توجه دادن انسان مسلمان نسبت به کسب حلال اکتفا نموده و به نوع مصرف این امکانات برآمده از حلال بیتوجهی نمودهاند؟
▪️مرز رفاه مشروع و به تعبیر قرآن نصیب حلال از دنیا، با تجمل و اسراف و دنیازدگی چیست؟ استفاده نکردن از ثروت و امکانات در راه حلال یعنی چه؟ بیتوجهی به نیازمندان و محرومان و بهرهبرداری حداکثری از تجمل و رفاه و تلذذ، در ادبیات دینی ما گناه شمرده میشود یا خیر؟ و اساساً در جامعهای که بسیاری از مردم از انواع محدودیت و محرومیت رنج میبرند، تکیه زدن انحصاری بر سرمایههای گستردهی مادی به بهانهی ملاحظهی شؤون فردی و خانوادگی چه معنایی دارد؟ طبعاً دانشمندان علوم دینی و بهخصوص خطبا و مبلغانی که در ارتباط نزدیک با افکار عمومی متدینان قرار دارند، بیش از همه میتوانند در رفع چنین بدفهمیها یا سوء تفاهمهایی مؤثر واقع شوند.
❌خانواده و اصلاح الگوی مصرف:
بیآنکه بشود نقش مؤثر بخشهای دیگر نظام تربیت را انکار نمود یا کوچک انگاشت، باید نقش خانواده را در جهتدهی به هر جریان فکری، تربیتی و فرهنگی، بیبدیل دانست و اعتراف نمود که برغم ادعای بسیاری از خانوادهها که پررنگ شدن میزان تأثیر مناسبات اجتماعی در زندگی فرزندانشان را مانع پویایی و اثربخشی فرایند تربیتی خانواده میدانند، خوشبختانه در نظام اجتماعی کشور ما هنوز هم خانواده از نقشی تعیینکننده در نظام تربیت و ساختار فرهنگ برخوردار است؛ البته به شرط آنکه متوجه ظرفیت بالای اثربخشی خود بوده، استفادهی درست از این ظرفیت ارزشمند را مورد غفلت قرار ندهد. نباید فراموش کرد که حتی ذخیرهی انسانی و سرمایهی فکری موجود در سایر بخشهای نظام فرهنگی- مثلاً مدیران دستگاههای آموزش رسمی و دستاندرکاران رسانه و…- نیز خود پیش از هر چیز محصول فرایند تربیتی یک خانواده بودهاند. بنابراین باید خانواده را چتری فراگیر دانست که میتواند بسیاری دیگر از عرصههای آموزش و تربیت را تحت تأثیر قرار دهد.
❌مادر، محور تحقق تربیت و تحول فرهنگ:
🔸چنانچه اصلاح فراگیر الگوی مصرف را امری متوقف بر یک تحول فرهنگی عمیق و ماندگار بدانیم و خانواده را اساسیترین زمینه برای جهتدهی و تحقق این تحول فرهنگی، برای هدفمند نمودن این جریان و دستیابی به حداکثر نتیجه، باید زنان بهعنوان محوریترین عضو در عرصهی مناسبات تربیتی خانواده، کانون توجه کسانی قرار گیرند که وظیفهی برنامهریزی کلان در جهت عملیاتی کردن شعار اصلاح الگوی مصرف را بهعهده دارند.
🔸روشن است که این لزوم توجه به زنان در برنامهریزیهای آتی، نه به دلیل نیاز ویژهی آنان به این توجه، که به دلیل نیاز جامعه به مداخلهی مؤثر زنان در این حرکت تعیینکنندهی اجتماعی است.
▪️کسانی که چشمپوشی از ظرفیت بالای آنان در اثرگذاری بر تحولات فکری، تربیتی و فرهنگی در خانواده- و البته خارج از خانواده- میتواند از دست رفتن یک سرمایهی ارزشمند و بیبدیل انسانی و اجتماعی تلقی شود.
❌بنابراین آموزش، فرهنگسازی، فعالسازی و حمایت از زنان در جریان اصلاح الگوی مصرف میتواند راهبردی اساسی در این زمینه تلقی شود.
#رهبرشهیدانقلاب_اسلامی:
▪️چه ستمهایی که در حق زن روا داشته شده و اسمش ستم است و چه ستمهایی که اسمش هم ستم نیست، اما در حقیقت ستم است؛ مثل همین سوق دادن به تجمل و مصرفگرایی و آرایشهای بیهوده و مخارج سنگین و تبدیل شدن به یک وسیلهی مصرف. این، ستم بزرگی بر زن است. شاید بشود گفت که هیچ ظلمی بالاتر از این نیست؛ زیرا که او را بهکلی از آرمانها و اهداف تکاملی خودش غافل و منصرف میکند و به چیزهای خیلی کوچک و حقیر سرگرم مینماید. این، کاری بوده که در رژیم ظالم پادشاهی انجام شده و حالا باید جلوی آن گرفته میشد. البته در اوایل انقلاب، خیلی هم خوب بود؛ لیکن بعدها باز غفلتهایی شده است که باید نسبت به آن، حسابی برنامهریزی کرد «۱۳۶۹/۱۰/۱۶».
💯الگوی مصرف، یک پدیدهی اجتماعی، چندوجهی و پیچیده است و امکان وقوف به ماهیات واقعی الگوهای مصرف و نیز علل شکلدهنده، ابقاءکننده و تغییردهندهی الگوهای مصرف در ایران جز به مدد پژوهشهای علمی جامعهشناسانه امکانپذیر نیست؛ از این رو #باید امکانات و پشتیبانیهای لازم برای انجام پژوهشهای فوق در سطح ملی و شهری از سوی متولیان امر فراهم گردد.
▪️آنگاه؛ دولت میتواند پس از انجام پژوهشهای فوق، سیاستهای خود را برای مهار و تعدیل مصرف به نتایج آن پژوهشها مستند و متکی سازد و سیاستهای مورد نظر را به صورت برنامهای به مرحلهی اجرا درآورد و نتایج آن را هرچند وقت یکبار (مثلاً یک یا دوسال یکبار) در آن واحد آماری قبلی با پژوهشهای علمی مجدد ارزیابی کند و براساس آن نسبت به اصلاح و کارآمدتر کردن سیاستها اقدام نماید.
▪️با این همه تأکید#رهبرشهیدانقلاب_اسلامی؛ همچنان زمینهی صرفهجویی در زمینهی انرژی و آب کم دیده میشود و ورود به فصل سرما و افزایش مصرف گاز در بخش خانگی، تأمین تقاضای این حامل انرژی را با چالش مواجه میکند. همچنین با شروع فصل گرما و افزایش مصرف برق در کشور، صنعت برق در مرز خاموشی قرار میگیرد. این در حالی است که صرفهجویی و جلوگیری از هدررفت انرژی در کشور میتواند کسری تراز تولید و مصرف گاز و برق را بهآسانی جبران نماید و در این زمینه، دولت و مردم هر یک نیازمند اصلاح رفتار مصرفی خود هستند.
▪️اما اصلاح رفتار دولت و مردم با سیاستگذاری صحیح توسط دولت و همراهی عملی مردم امکانپذیر است.
▪️در حال حاضر، بخشی از منابع انرژی کشور پس از تولید و قبل از آنکه به دست مردم برسد، در نیروگاهها، پالایشگاهها و شبکههای انتقال و توزیع برق، گاز و آب به هدر میرود.
▪️بخش دیگری از منابع انرژی کشور نیز بهعلت سوءمصرف، توسط مردم و مصرفکنندههای نهایی انرژی تلف میشود. در نتیجه، لازم است دولت و مردم هر یک در بخشهای مربوط به خود، نسبت به اصلاح وضع موجود، اقدامات جدی به مورد اجرا گذارند. در این میان، نقش دولت بهعنوان سیاستگذار در اتخاذ تصمیمات راهبردی، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
▪️دولت میتواند با استفاده از علامت قیمتها، انگیزهی صرفهجویی را در مردم ایجاد کند.
▪️همچنین با توجه به بند یک سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی مبنی بر مشارکت آحاد جامعه در اقتصاد، لازم است زمینهی مشارکت مردم در پروژههای صرفهجویی انرژی در بخش تحت مدیریت دولت نیز فراهم شود تا بتوان نسبت به حل این معضل نه چندان پیچیده در کوتاهمدت امید داشت.
▪️آنچه در این شعار اهمیت دارد فرهنگسازی است.
▪️فرهنگ تولید و مصرف باید در کشور ما اصلاح گردد.
▪️اگر با ضرورت اصلاح الگوی مصرف به صورت فرهنگی برخورد کردیم و موضوع را از دریچهی اصلاح رفتارها دیدیم، میتوانیم موفق باشیم.
▪️در این زمینه وظیفهی دستگاههای فرهنگی خصوصاً صدا و سیما بیش از همه است.
▪️آنچه در بیشتر مواردْ چینش دکور در برنامههای زنده و میزانسنها و سریالهای تلویزیونی به اذهان متبادر میکند، نوعی زندگی تجملاتی و مصرفی است که القائات فرهنگی نامناسبی دارد. انتظار میرود در این خصوص نیز صدا و سیما بهعنوان یکی از مخاطبان فرهنگساز در زمینهی الگوی مصرف، توجه بیشتر داشته باشد.
▪️ضرورت تبلیغات مناسب- نه کم و نه زیاد- نیز از اهم اموری است که باید در این رابطه مورد مداقه قرار گیرد.
▪️آسیبشناسی تبلیغات در سالهای گذشته نشان از نوعی عدم توازن داشته است.
▪️گاه در نقطهای، تبلیغات اسرافگونه و بیرویهی دستگاهی که خود توجه عملی به مفهوم آنچه تبلیغ میکند ندارد، آثار مخربی به جای گذاشته است.
#رهبرشهیدانقلاب_اسلامی در تاریخ «۱۳۸۸/۰۱/۰۱»در دیدار زائران و مجاوران بارگاه حضرت علیبنموسی الرضا فرمودند:
▪️… در مصارف گوناگون شخصی و خانوادگی، اسرافِ فردی صورت میگیرد.
▪️تجملگرائیها،
▪️چشم و همچشمیها،
▪️هوسرانی افراد خانواده،
▪️مرد خانواده، زن خانواده، جوان خانواده،
▪️چیزهای غیر لازم خریدن؛ اینها از موارد اسراف است.
▪️وسائل تجملات، وسائل آرایش، مبلمان خانه، تزئینات داخل خانه؛ اینها چیزهائی است که ما برای آنها پول صرف میکنیم.
▪️پولی که میتواند در #تولید مصرف شود، #سرمایهگذاری شود، کشور را پیش ببرد، به فقرا کمک کند، ثروت عمومی کشور را زیاد کند، این را ما صرف میکنیم به این چیزهای ناشی شدهی از هوس، چشم و همچشمی، آبروداریهای خیالی.
▪️مسافرت میروند، میآیند، میهمانی درست میکنند – گاهی خرج آن میهمانی، از مسافرت مکهای که رفتهاند، بیشتر است! – عروسی میگیرند، عزا میگیرند؛ هزینهای که برای این میهمانیها مصرف میکنند، هزینههای گزافی است؛ انواع غذاها‼️
⁉️چرا؟
⁉️چه خبر است؟
▪️ در کشور ما هنوز هستند کسانی که از اوّلیات هم محرومند. باید کمک کنیم کشور پیش برود.
▪️ رسم بر این بود که: #رهبرشهیدانقلاب_اسلامی برای تمرکز توجهات به مسائل مهم کشور نامی برای هر سال انتخاب کنند تا همتهامتوجه آن موضوع شود.
▪️سال«۱۳۸۸» هم- گرچه پیش از آن در دههی هفتاد مسئلهی پرهیز از اسراف و انضباط مالی و جلوگیری از اتلاف منابع را مطرح فرموده بودند- مشخصاً اصلاح الگوی مصرف نام گذاشتند.
▪️هدف هم این بود که: چه در رفتار شخصی، چه در رفتار حکومتی اتفاقهای تازهای بیافتد تا زمینههای رشد و شکوفایی را بیشتر فراهم کند.
♨️اسراف در رفتار مصرفی فردی، حرام است؛
▪️یعنی در مصرف کالاها و خدمات حدی باید رعایت شود و فرد بیش از نیاز واقعی خودش مصرف نکند.
▪️در تولید هم اگر منابع تولید بد تخصیص داده شود یعنی ما برای میزان معینی از محصول بیش از اندازهای که عقلایی هست مواد اولیه مصرف کنیم، #تبذیر است.
💐در قرآن، هم #اسراف تقبیح و ممنوع شده، هم #تبذیر.
💐 قرآن تعبیر تندی راجع به تبذیر دارد که: “إن المبذرین کانوا إخوان الشیاطین”.
❌مسؤولان، الگوی مردم:
✔️تهیه ی فهرستی از اقداماتی که باید انجام گیرد تا بتوان الگوی مصرف را اصلاح کرد و این الگو را به عنوان یک رفتار پایدار فرهنگی در جامعه تثبیت نمود، بایدجدی تر گرفته میشد و عملیاتی میگردید.
💯اولین کاری که در فرهنگ دینی تأکید بسیاری روی آن شده و عقل بشری هم آن را تأیید کرده این است که ببینیم مردم به چه کسانی یا گروهی در تنظیم رفتارشان نگاه میکنند؟
💐امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمودند:
✅”الناس باُمرائهم أشبه منهم بآبائهم؛ مردم به امیران و سران حکومتشان شبیهتر هستند تا به پدرانشان!”
💯اینجا بر نقش حکومت در خطدهی به جامعه تأکید میشود؛ به همین دلیل رسیدن به #جامعهیاسلامی منوط به عبور از #دولت_اسلامی است.
⚠️این خطر از همان وقتی که امام تذکر دادند مواظب باشید خوی کاخنشینی بر شما مسلط نشود، وجود داشت.
⚠️اگر خانهای بسازیم اشرافی،
⚠️عروسی بگیریم مانند عروسی اشراف،
⚠️مسافرت و دیگر ابعاد زندگیمان اشرافی باشد،
⚠️ما هم همان طاغوتی هستیم.
رهبرشهیدمان حتی نسبت به بهرهبرداری از منابع حلال برای مسؤولان هم منع شدیدی کردند و فرمودند بعضی از استفادههای حلال؛ برای شما حرام است‼️
❌قناعت، پایه اصلاح الگوی مصرف:
🔸”قناعت” پایهی اصلاح الگوی مصرف فردی و یکی از ممدوحاتی است که اسلام روی آن تأکید زیادی کرده است.
🔸قناعت یعنی رضایت درونی داشتن از آنچه ممکن است به دست بیاید و در دسترس قرار بگیرد.
رهبرشهیدمان چون خودشان قناعت شخصی داشتند؛ میتوانستند دیگران را هم به سادهزیستی و قناعت تشویق کنند.
حتی وقتی میخواستند رفت و آمد کنند- غیر از ملاحظات امنیتی که به ناچار باید برای مسؤولان کشور باشد- رفتار شخصیشان کاملاً قناعتپیشه بود.
✔️برای همین هم کلامشان اثر میکرد.
❌ اما وقتی ما خودمان رفتاری را انجام ندهیم، به مردم چه میتوانیم بگوییم؟!!
❌بگوییم شما قناعت پیشه کنید در حالیکه ما خودمان اهل قناعت نیستیم؟!!
❌ این تأثیر نمیکند.
❌بهره وری:
🔸بهرهوری هم یکی دیگر از پایهی اصلاح الگوی مصرف و پدیدهای است که به ما امکان میدهد از مواد کمتر، محصول بیشتری تولید کنیم و یا برای تهیهی محصول خاصی از مواد کمتری استفاده کنیم.
🔸این به مدیریت، اقتصاد، جامعهشناسی و… مربوط میشود. مهمترین کار این است که سیستمی را طراحی کنیم تا امکان بهرهور شدن بخش خصوصی را فراهم کند.
🔸در مدیریت اگر بخواهد بهرهوری صورت بگیرد، اولین شرط این است که مدیران شایسته، توانمند و البته متناسب انتخاب شوند.
⚠️اگر مهندس عمران شد وزیر صنایع باید احتمال بدهیم که بهرهوری کمی داشته باشد. پس مدیریت شایسته، کاردان، کارا و متناسب که تحصیل و تجربهاش همساز باشد، میخواهیم.
🔸اگر الگوی مصرف را در بخش حکومتی اصلاح کنیم تا منجر به اصلاح بخش خصوصی و تعاونی شود، تولیدمان هم تکان میخورد و بهرهورانه میشود. این در بلندمدت امکانپذیر است؛ با مدیریت توانمند، کارآمد و مناسب و همراه با تخصیص مناسب منابع که اولین آن، #وقت مسئولان کشور است.
🔸چرا میگوییم #وقت مسئولان کشور؟!!
🔸علتش این است که: گرانترین عامل تولید در هر کشوری “وقت مسؤولان” بلندپایهی کشور است. پیامبر بزرگ اسلام فرمودند: “توزیع الوقت توسیع”؛ وقت را اگر بین امور با اولویتهای معین پخش کنی، مثل این است که وقتت را گسترش دادهای. در کشورهایی که بهرهوری در آنها بالاست، این کار را مدیران بلندپایهی کشور و حتی مدیران بنگاههای بزرگ اقتصادی هم صورت میدهند.
#وقت مسئولان کشور بیشتر باید صرف امور کلان کشوری شود. اگر از آن بالا کاری را درست کنیم، تمام کشور از آن بهرهمند میشوند؛
❌اصلاح امور با کارهای جزئی حل نمیشود.
❌تاثیر سواد رسانهای بر اصلاح الگوی مصرف:
⁉️سواد رسانهای چیست؟
🔸در یک تعریف بسیار کلی عبارت است از یک نوع درک متکی بر مهارت که براساس آن میتوان انواع رسانهها و انواع تولیدات آنها را شناخت و از یکدیگر تفکیک و شناسایی کرد.
⁉️این درک به چه کاری میآید؟
🔸به زبان ساده، سواد رسانهای مثل یک رژیم غذایی است که هوشمندانه مراقب است که چه موادی مناسب هستند و چه موادی مضر؛ چه چیزی را باید مصرف کرد و چه چیزی را نه و یا اینکه میزان مصرف هر ماده بر چه مبنایی باید استوار باشد.
🔸سواد رسانهای میتواند به مخاطبان رسانهها بیاموزد که از حالت انفعالی و مصرفی خارج شده و به معادله متقابل و فعالانهای وارد شوند که در نهایت به نفع خود آنان باشد.
❌به دیگر سخن، سواد رسانهای کمک میکند تا از سفرهی رسانهها به گونهای هوشمندانه و مفید بهرهمند شویم.
❌اصلاح الگوی رفتاری نخبگان:
▪️بانامگذاری سال «۱۳۸۸» به سال “حرکت بهسوی اصلاح الگوی مصرف” توسط #رهبرشهیدمان بیشتر نگاهها و توجهات بهسمت ناهنجاریهای رفتاری در مصارف اقتصادی جامعه سوق پیدا کرد. بهخصوص اینکه مصادیقی که رهبرعزیزمان بهعنوان بدمصرفی ملت- اسراف در مصرف آب و نان- ما بیان کردند، خود دلیل اهمیت این موضوع و توجه بیشتر کارشناسان به این قسمت از اصلاح الگوی مصرف بود. بدین ترتیب بود که مسائلی نظیر مصرفگرایی، فروش و تبلیغ کالاهای خارجی، مصرفزدگی، اسراف و اتلاف منابع انرژی و… در کانون توجه صاحبنظران امر قرار گرفت.
▪️اکنون بیش از «۱۷سال» از آن زمان میگذرد و اتفاقاتی در این بین رخ داده که اذهان عمومی و نخبگان را نسبت به این مهم کمتوجه کرده است. مسائلی نظیر انتخابات و وقایع پس از آن و کشمکشهای سیاسیون و نخبگان کشور بر سر آن که تا پیش از «جنگ ۱۲روزه» ادامه داشته..
▪️مسئلهای که در این نوشتار بدان پرداخته میشود، غفلتی است که ما در برداشت خود از نام سال کردهایم. این امر شاید ناشی از ذهنیتی است که از همان ابتدا بهوسیلهی رسانههای ارتباطجمعی، نخبگان و صاحبنظران، درپی متمرکز شدن آنها بر روی مسائل اقتصادی صِرف، در تشریح اصلاح الگوی مصرف نشأت میگیرد. چراکه به نظر، اصلاح الگوی مصرف در عرصههای دیگر زندگی نظیر سیاست و فرهنگ هم صادق و در مواردی مهمتر از اصلاح ناهنجاریهای رفتاری در اقتصاد است.
❌ قطعاً اگر وزیری در انتخاب مدیران خویش از سلایق شخصی بهجای انتخاب براساس معیارهای علمی و عملی بهره گیرد- که در ادبیات سیاسی عرف جامعه آن را انتخاب سیاسی مینامند-، مطمئناً آن شخص با تصمیمگیریهای غیرکارشناسانهی خود، هزینههای زیادی را بر روی دوش دولت و ملت میگذارد
❌اصلاح الگوی رفتاری نخبگان:
…اگر از این منظر و با توجه به اتفاقات بعدی، به نام گذاری آن سال نگاهی دوباره بیندازیم، سؤالهای اساسی که در ذهن متبادر میشود این است که آیا رفتارها و عملکرد نخبگان ما برای نظام اسلامی هزینهبردار نیست؟!!
▪️در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا این هزینهها کمتر از هزینههای اتلاف انرژی و منابعی مثل آب و گاز به ما ضرر میرساند که اصلاً به فکر اصلاح آن نیستیم؟!!
⁉️آیا ما برای اصلاح الگوی رفتاری نخبگان و سیاستمداران خود برنامهای داریم؟!!
⁉️ آیا خودشان فکری برای این معضل کردهاند؟!!
▪️اهمیت این موضوع -همانطور که در بالا اشاره شد- به این دلیل است که بسیاری از ناهنجاریها و کمبودها و اتلاف منابع، از سوءمدیریت و رفتارها و تصمیمات غیرعقلانی نخبگان نشأت میگیرد.
✔️از طرف دیگر نخبگان هر کشور، از منابع مهم و استراتژیک آن میباشند که هَرزروی آنها باعث لطمات شدید و بعضاً جبرانناپذیری بر کشور وارد میکند.
🔸فکر، ایدهپردازی و نوآوری نخبگان جامعه بهمانند دیگر منابع ثروت هر کشور اولاً ارزشمند و ثانیاً محدود میباشد.
🔸بنابراین باید به استفادهی صحیح از آن توجه ویژهای داشت.
🔸ضمن اینکه استفادهی صحیح از نخبگان و نیز استفادهی صحیح نخبگان از خود، موجب بهینهسازی مصرف در دیگر عرصهها و منابع نیز میگردد.
❌بنابراین در استفاده از نخبگان جامعه باید به این نکته توجه داشت که آنها خود نیز از منابع ثروت هستند که باید از آنها بهطور صحیح استفاده شود. البته این امر در ابتدا ناظر به خود نخبگان است که چگونه از نقش خود برای پیشبرد اهداف متعالی جامعه استفاده کنند.
⚠️نگاهی به اتفاقات چند سال گذشته در زمان انتخابات نشان میدهد که اصلاح الگوی رفتاری سیاستمداران و نخبگان ما، ضروریتر از اصلاح معضلات اقتصادی است. بهطوریکه در سنوات گذشته، مشاهده کردیم که چگونه گفتار و رفتار آنها در بالا بردن هزینههای سیاسی و بینالمللی نظام و کاهش اعتبار و سرمایهی اجتماعی آن- که در همهی جوامع از مهمترین سرمایهها محسوب میشود- مؤثربوده است.
❌اصلاح الگوی رفتاری نخبگان:
▪️…اینکه #رهبرشهیدمان از فردای هرانتخابات، همه و بهخصوص نخبگان و سیاسیون را به آرامش دعوت میکردند و خواستار این مطلب میشدند که همهچیز از طریق قانونی پیگیری و دنبال شود، باید معیاری باشد برای اصلاح الگوی رفتاری نخبگان کشور تا بر این اساس رفتارهای خود را تنظیم کنند.
▪️اینکه #رهبرشهیدمان خطاب به همهی جناحها بر لزوم شناخت صحیح دوست و دشمن تأکید داشتند، به این دلیل است که سرمایه و انرژی که در بازار سیاست هزینه میشود، نباید با اشتباه گرفتن دوست و دشمن و پاک کردن صورتمسأله اصلی بهراحتی به هدر برود.
▪️اینکه #رهبرشهیدمان در نامهی خود به رئیسجمهور وقت ، دلیل مصلحت ندانستن انتصاب آن آقای خاص به معاونت اولی ایشان را اختلاف و سرخوردگی بین علاقهمندان رئیسجمهور ذکر میکنند، مؤید این مطلب است که ایشان نمیخواهند درصد قابل توجهی از ظرفیتهای منابع انسانی کشور- چه مردم و چه نخبگان- هدر رود و بسیاری از نخبگان از همکاری با آن دولت قطع امید و اجتناب کنند.
رهبرشهیدمان با بیان این نکات مهم، تلویحاً اشاره به لزوم حرکت جدی مسؤولین و نخبگان جامعه بهسوی اصلاح الگوی رفتاریشان دارند تا بیش از این نظام جمهوری اسلامی از اینگونه رفتارها لطمه نبیند.
▪️البته باید گفت که بحث نخبگان، دولتی و غیردولتی ندارد و همه باید برای تحقق این امر تلاش کنند و مراقب باشند تا نکند بهجای اینکه نخبگان “فرصتساز” باشند، تبدیل به نخبگانی “فرصتسوز” شوند.
❌اصلاح الگوی رفتاری نخبگان:
🔸 ادامه ی مباحث قبل:
▪️هنر یک نخبه، استفادهی بهموقع از فرصتهای بهدست آمده است و اگر خیلی هنرمند باشد، میتواند چالشها و تهدیدها را به فرصت مناسبی برای نظام تبدیل کند.
⚠️اما آن روز شاهد آن بودیم که برخی از نخبگان که به جناحها و جریانات مختلف سیاسی تعلق داشتند، فرصتهایی را که با تدبیر#رهبرشهیدمان فراهم شده بود، تبدبل به چالش کردند.
❌بنابراین مأموریت ویژه برای نخبگان جامعه بعد از ابلاغ شعار ” حرکت بهسوی اصلاح الگوی مصرف”، ایجاد فضایی است که آنها بتوانند ابتدا خود و رفتارهای خود را اصلاح کنند.
▪️راهی را که #رهبرشهیدمان پیش روی نخبگان گذاشتهاند، عقلانیت است. این امر با توجه به اینکه فضای پس از انتخابات ها، فضایی احساسی و در برخی موارد، غیرعقلانی بوده، مهم جلوه میکند. زیرا تنها مسیر حل و فصل این مناقشات عقلمداری نخبگان است تا هم بتوان با منطق قضایا را دید و بررسی کرد و نیز، دیگر تمایلات شخصی و احساسی، در نگرش به واقعیتها، تصمیمگیریها، اظهارنظرها و گزینش افراد دخیل نخواهد بود.
▪️مصرف و مصرفگرایی مسألهای چند بعدی است که از جهات گوناگون قابل بررسی است و در هر جامعهای متأثر از عوامل متعدد از جمله فرهنگ عمومی، هنجارها و ارزشهای حاکم است.
▪️مصرفگرایی، اصالت دادن به مصرف و هدف قرار دادن رفاه و داراییهای مادی است.
💐اسلام با تأکید بر لزوم حفظ مال، تأمین نیازهای زندگی، سرمایهگذاری اقتصادی، تأمین رفاه زندگی برای خود و افراد تحت تکفل با معیار رعایت اعتدال و میانهروی، مسلمانان را از هرگونه اسراف، تبذیر و … در مصرف منع کرده است.
▪️مصرفگرایی آثار متعدد و گوناگون اقتصادی، سیاسی، روانی و به ویژه جامعهشناختی را در جامعه بر جا میگذارد.
♨️از آثار جامعهشناختی مصرفگرایی میتوان به تبدیل ثروت به مصرف، به ارزش و غلبه آن بر دیگر ارزشها، نمایش ثروت، شکاف طبقاتی و نابرابری اجتماعی، احساس محرومیت و … نام برد
♨️مصرفگرایی و هدف قرار دادن مصرف آثار منفی داشته، همسو با مفاهیمی چون اسراف، تبذیر و اتراف بوده و از دید اسلام مذموم شمرده شده است.
♨️مصرفگرایی افزون بر عوامل و اثرات اقتصادی، اثرات روانی و اجتماعی نیز دارد. با توجه به اینکه برای مصرف به غیر از هزینههای اقتصادی وقت، انرژی و … صرف میشود و تبعات روانی و جامعهشناختی فراوانی در پی دارد،
▪️ رواج مصرف تا حد بهینه و با رعایت موازین شرعی امری نکو است اما زمانی که مصرف هدف زندگی قرار گرفت و فرد به اسراف و تبذیر دچار شد امری مذموم و ناپسند است.
▪️مصرفگرایی با تغییر اندیشه مردم درباره مصرف پدید میآید. در زمانهای گذشته مردم به تهیه کالاها و خدمات ضرور و درجه اول و بعد کالاهای غیر ضرور با اولویت و توان خرید خود میپرداختند و در تهیه و تولید مایحتاج خود نقش داشتند و این اندیشه رایج مردم بود اما برای اشاعه مصرفگرایی لازم بود این نوع نگرش تغییر یابد؛ بنابراین به وسیله تبلیغات از طریق وسایل ارتباط جمعی در نوع نگرش مردم تغییر داده شد و مردم در پی هر چه بیشتر مصرف کردن بودند و هستند.
💐اسلام دین اعتدال و میانهروی است؛ از طرفی امر به اصلاح مال و صرف آن در مصارف شخصی در حد کفاف و شئون افراد کرده و از طرف دیگر رفتارهای نابهنجار اسراف، تبذیر، اتراف، کنز و ثروتاندوزی بر حذر داشته است
🔸مصرف افراد در اسلام به صورت کلی به پنج دسته تقسیم میشود:
الف) مصارف واجب که به منظور تأمین نیازهای ضرور خود و افراد تحت تکفل و انجام واجبات عبادی استفاده میشود مانند خوراک و پوشاک و حج تمتع؛
ب) مصارف مستحب که به منظور جلب رضای الهی، اهداف خداپسندانه و خیرخواهانه و کسب ثواب صورت میگیرد؛
ج) مصارف حرام که در راههای نامشروع و حرام و در مواردی که از حد شرعی و نیاز خارج است استفاده میشود مانند اسراف و تبذیر و مصرفگرایی بیرویه؛
د) مصارف مکروه که شامل مصرف بیش از حد متعارف و همچنین سختگیری در مصرف روزمره است؛
ه) مصارف مباح که شامل مواردی غیر از موارد پیش گفته است و نکوهش و ثوابی در آن نیست
♨️مصرفگرایی نوین از اواخر قرن نوزدهم با شعار «بگذار مرزها آزاد باشند» شروع شد و در نیمه اول قرن بیستم به اوج خود رسید.
♨️امروزه مصرفگرایی بیرویه گریبانگیر اکثر کشورها شده است.
♨️در مصرفگرایی نوین، اشخاص بدون داشتن نیاز واقعی به دلایلی مانند رفتار متظاهرانه به خرید میپردازند و در پارهای از اوقات قادر به کنترل خرید خود نیستند تا جایی که روانشناسان این نوع مصرفگرایی را بیماری میدانند و به معالجه آنها میپردازند و در پی یافتن راهکارهایی برای آن هستند.
💐اسلام دین اعتدال و میانهروی است؛ از طرفی امر به اصلاح مال و صرف آن در مصارف شخصی در حد کفاف و شئون افراد کرده و از طرف دیگر رفتارهای نابهنجار اسراف، تبذیر، اتراف، کنز و ثروتاندوزی بر حذر داشته است:
💐در اسلام حفظ مال و تباه نکردن آن امری واجب و مورد تأکید است.
❌این امر اهمیت فراوانی دارد و برای همین اسلام حفظ مال و قدر دانستن آن را باعث بقای اسلام و مسلمانان میداند.
💐امام صادق(ع) میفرماید: «از علل بقای مسلمانان و اسلام این است که اموال در دست افرادی قرار گیرد که قدر آن را میدانند و آن را به صورت پسندیده مصرف میکنند. از اموری که به نابودی اسلام و مسلمانان میانجامد این است که اموال در دست افرادی قرار گیرد که قدر آن را نمیشناسند و به صورت پسندیده مصرف نمیکنند»(حر عاملی، ۱۴۰۹: ۱۲، ۴۰، ح ۲۱۹۸۶).
💐پیامبر اکرم(ص) نیز در اینباره میفرماید:«من المره استصلاح المال»(مجلسی، ۱۴۰۳: ۷۶، ۳۱۳، ح ۷). «از نشانههای مردانگی، نگهداری درست از مال است».
⛔️واضح است که مصرف بیرویه و به جا خرج نکردن یکی از مصادیق استفاده نادرست و هدر دادن اموال است که از دید آموزههای اسلامی صحیح نیست.
💐اسلام بر مسلمانان تأکید میکند که از نعمتهای الهی بهرهمند شده و نیازهای خود را برآورده سازند (ملک(۶۷)، ۱۵؛ یس(۳۶)، ۳۴، ۳۵؛ سبأ(۳۴)، ۱۵؛ نحل(۱۶)، ۱۱۴؛ طه(۲۰)، ۸۱؛ بقره(۲)، ۱۷۲ مائده(۵)، ۸۷ و ۸۸). بهرهمندی و مصرف بهینه و دور از اسراف و تبذیر و مورد تأکید اسلام است و از رهبانیت و سخت گرفتن بر خود و خانواده نهی شده است.
💐پیامبر اکرم(ص) و امامان اطهار(ع) نیز بر لزوم برآورده کردن نیازهای شخصی خود و خانواده در طول سال تأکید دارند(کلینی، ۱۴۰۱: ۴، ۱۱، ح ۲؛ حر عاملی، ۱۴۰۹: ۱۵، ۲۵۰، ح ۲۷۸۱۱؛ مجلسی، ۱۴۰۳: ۷۸، ۳۲۱، ح ۱۸ و حرانی، ۱۴۰۴: ۴۱۰).
💐در روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره تأمین و سایل زندگی به قدر نیاز آمده است: «ان النفس اذا احرزت قوتها استقرت»:کلینی، ۱۴۰۱: ۴، ۱۱، ح ۲).
🔸«انسان، هر گاه وسایل زندگیاش به قدر نیاز فراهم باشد روانش آسایش مییابد».
💐سیره امامان معصوم(ع) نیز به این شکل بوده است. با وجود اینکه آن بزرگواران اسوه وجود و بخشش برای جهانیان هستند اما به فکر تأمین نیازهای معیشتی خود و اهل و عیال بودند.
💐در روایتی از امام رضا(ع) درباره سیره امام باقر(ع) و امام صادق(ع) آمده است: «هرگاه انسان، به اندازه خوراک سالش را فراهم آورد، سبکبار و آسوده خاطر میشود.
💐امامان باقر(ع) و صادق(ع) تا زمانی که به قدر خوراک سالشان را آماده نمیکردند، ملکی نمیخریدند»(همان: ۵، ۸۹، ح ۱ و حر عاملی، ۱۴۰۹: ۱۲، ۳۲۰، ح ۲۲۹۲۵).
💐اعتدال و میانهروی از بنیادیترین اصول اسلام است،
💐اسلام مسلمانان را از هر گونه افراط و تفریط بر حذر میدارد.
💐 این اصل در بحث مصرف نیز پا برجا است و اسلام انسانها را به اعتدال در مصرف دعوت کرده است.
💐(پیامبر اکرم(ص) در اینباره میفرماید: «لا منع و لا اسراف و لا بخل و لا اتلاف»(مجلسی ۱۴۰۳: ۷۷، ۱۶۶، ح ۲). «نه تنگ گرفتن و نه زیادهروی، نه تنگ چشمی و نه تباه کردن(اموال پسندیده است)».
💐حضرت امیر مؤمنان(ع) میفرماید: «روش ما اعتدال و سنت ما رشد است.
💐بر تو باد رعایت اعتدال در فقر و غنا.
💐اتخاذ روش اعتدال، نشانه مروت است.
💐انسان زرنگ کسی است که در تأمین حوائجش اعتدال ورزد و در راه تأمین درخواستهایش اجمال ورزد.
💐 اعتدال در امور باید مرکب انسان و هدف وی رسیدن به کمال باشد.
💐 وقتی خداوند اراده کند که خیری را به عبدش برساند اعتدال را به وی الهام میکند»(آمدی، ۱۳۶۶: ۳۵۳، ح ۸۰۶۱ ـ ۸۰۵۱).
⛔️نبایستههای مصرف در اسلام:
♨️اسراف
▪️اسراف در لغت ضد قصد و اعتدال و اسراف در هزینه است(جوهری، ۱۳۸۴: ۴).
✔️طریحی در مجمعالبحرین:
⛔️خوردن چیز حرام،
⛔️ تجاور از حد اعتدال در خوردن چیزهای حلال،
⛔️انفاق در غیر طاعت خداوند،
⛔️خوردن، خریدن و پوشیدن چیزی که مناسب حالش نیست را از معنای اسراف شمرده است(طریحی، ۱۳۶۷: ۵، ۶۹).
✔️مرحوم نراقی پس از نقل معانی پیش گفته همه آنها را به دو معنا برمیگردانند:
✔️ یکی تجاوز از حد و دیگری انفاق در معصیت. سپس میگویند انفاق در معصیت نیز نوعی تجاوز ار حد است بنابراین همه معنای به یک معنا یعنی تجاوز از حد برمیگردد(نراقی، ۱۴۱۷: ۶۲۰ ـ ۶۱۷).
💐قرآن کریم درباره اسراف میفرماید: «بخورید و بیاشامید و زیادهروی نکنید که او اسرافکاران را دوست نمیدارد»(اعراف (۷)، ۳۱).
💐در جای دیگر میفرماید: «و اوست خدایی که باغهایی با داربست و بدون داربست، و نیز خرما و انواع زراعت را که طعمهای گوناگون دارند و همچنین زیتون و انار را که با یکدیگر شبیه و غیرشبیه هستند را آفرید.
💐از میوه آنها هرگاه به ثمر نشست بخورید و حق آن را در وقت برداشت بپردازید و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد»(انعام (۶)، ۱۴۱).
💐آیههایی که به طور مستقیم به مسأله اسراف و مذموم شمردن آن میپردازد، به دفعات در قرآن مشاهده میشوند(مانند: فرقان(۲۵)، ۶۷؛ نساء(۴)، ۶؛ شعراء(۲۶)، ۱۵۲؛ مائده(۵)، ۳۲؛ طه(۲۰)، ۱۲۱؛ اعراف(۷)، ۸۱؛ غافر(۴۰)، ۲۸؛ یونس(۱۰)، ۸۳؛ اسراء(۱۷)، ۳۳) و در حکم حرمت آن شکی نیست.
⛔️نبایستههای مصرف در اسلام:
♨️ادامه ی اسراف:
🔸روایتهای فراوانی نیز درباره ی اسراف،
✔️ مصادیق،
✔️حدود،
✔️ انواع
✔️ و مشتقات آن وارد شده است که برای اختصار به یک نمونه اشاره میشود.
💐امام صادق(ع) در ذیل آیه ۳۱ سوره اعراف می فرمایند:
✔️ «مال، مال خداوند است،
✔️ آن را نزد انسانها به امانت گذاشته و به آنان اجازه داده:
▪️به حد میانه بخورند
▪️ و به حد اعتدال بنوشند
▪️ و به حد اعتدال بپوشند
▪️و به حد اعتدال نکاح کنند
▪️و مرکب سواری در حد متوسط داشته باشند
▪️و افزون بر آن به فقیران مسلمانان برگردانند
▪️ و با آن نابسامانیهای زندگی اجتماعی خویش را برطرف سازند،
▪️فقط در این صورت است که آنچه را در راه خوردن، نوشیدن، سواری و ازدواج مصرف میکنند حلال است و در غیر این صورت حرام، پس فرمود، اسراف نکنید که خداوند اسرافکاران را دوست ندارد»(حر عاملی، ۱۴۰۹: ۸، ۳۶۶).
♨️اسراف شامل هر چیزی است که از حد خود تجاوز کرده است و این شامل مصرف با تمام ابعاد آن نیز میشود.
✔️ پیش از این بیان شد که مصرفگرایی به معنای مصرف بیرویه و بیش از حد و هدف قراردادن آن است از این جهت حکم اسراف، تبذیر و اتراف که نوعی از اسراف هستند شامل مصرفگرایی نیز میشود.
⛔️بنابراین مصرفگرایی به معنایی که گفته شد، در اسلام امری مذموم و ناپسند است.
⛔️نبایستههای مصرف در اسلام:
⛔️تبذیر:
✔️تبذیر در اصل از ماده «بذر» به معنای تفریق و پخش کردن است و اصل آن بذر پاشیدن است(راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۱۱۳ ـ ۱۱۴).
✔️مجمعالبحرین درباره معنای تبذیر مینویسد: «مبذرین کسانی هستند که در خرج کردن تبذیر و زیادهروی میکنند و مال را در غیر آنچه خدا حلال و جایزه دانسته مصرف میکنند»(طریحی، ۱۳۶۷: ۳، ۲۱۷).
💐خداوند متعال در قرآن کریم تبذیر و رفتار مبذرانه را نکوهیده و آنان را برادران شیطان میداند: «و حق نزدیکان را بپرداز و(همچنین حق) مستمند و وامانده در راه را! و هرگز اسراف و تبذیر مکن چرا که تبذیرکنندگان، برادران شیاطین هستند و شیطان در برابر پروردگارش، بسیار ناسپاس بود!»(اسراء (۱۷)، ۲۶ ـ ۲۷).
💐حضرت علی(علیه السلام) تبذیر را از مصادیق اسراف میداند و میفرماید: «ان عطاء المال فی غیر حقه تبذیر و اسراف»
(نهجالبلاغه: خ ۱۲۶ و مجلسی، ۱۴۰۳: ۳۲، ۴۸، ح ۳۲).
❌«خرج کردن نا به جا، به یقین، حیف و میل و اسراف است»..
⛔️نبایستههای مصرف در اسلام:
⛔️اتراف:
♨️یکی از شکلهای زیادهروی در مصرف، مصرف مترفانه است.
♨️اتراف در لغت، طغیان از حدود و رهایی در بیبند و باری و شهوات دنیا است(طریحی، ۱۳۶۷).
▪️از سوی دیگر اتراف از ریشه ترفه به معنای زندگی خوش گرفته شده است(ابنمنظور، ۱۳۶۳).
▪️برخی نویسندگان مترف را به صورت ذیل تعریف میکند:
♨️«مترف کسی است که در فراخی نعمت به سر میبرد و از لذتهای دنیوی و امکانات مصرفی زیاد بهرهمند است»(حسینی، ۱۳۷۹).
♨️«مترفین، آنهایی هستند که در اثر نعمتهای فراوان و برخوردهای از مواهب سرشار زندگی، خوی درندگی یا هوسبازی و شهوترانی پیدا کرده و فاسد شدهاند(گرامی، ۱۳۸۵).
▪️ از مطالب پیشین فهمیده میشود که مصرف پیش از حد و مصرفگرایی که در آن تجاوز از حد و ریخت و پاش است مشمول احکام این صفات رذیله میشود.
⛔️فرد مسلمان باید از ثروتاندوزی، کنز پرهیز کرده و مال خود را سرمایهگذاری کند.
⛔️وی باید وسایل و نیازهای خود و افراد تحت تکفل خود را تأمین کرده و بیش از کفاف خود مصرف نکند.
💐اسلام از طرف دیگر، مسلمانان را به کمک و همدردی با فقیران فرا خوانده و از آنان میخواهد که در راه خدا انفاق کنند.
⛔️نبایستههای مصرف در اسلام:
⛔️اقتار:
♨️اقتار در لغت به معنای کمبود و تنگگرفتن در رزق و روزی است(دهخدا، ۱۳۷۷).
♨️واژه «قتر» درباره مورد مصرف مال به معنای خرج کردن مال به گونهای که فقط انسان را از مرگ نجات داده و فقط رمقی برای وی باقی بماند(فراهیدی، ۱۴۲۱: ۵، ۱۲۴) در لسانالعرب آمده است که «قتر علی عیاله» یعنی در نفقه بر اهل خود تنگ گرفت(ابن منظور، ۱۴۰۸: ۵).
💐در قرآن کریم درباره اقتار آمده است: «قل لو انتم تملکون خزائن رحمته ربی اذا لامسکتم خشیه الانفاق و کان الانسان قتورا»(اسراء (۱۷)، ۱۰۰).
💐«بگو اگر شما مالک خزائن پروردگار من بودید، در آن صورت(به علت تنگنظری)، امساک میکردید که مبادا انفاق مایه تنگدستی شما شود و انسان تنگنظر است».
⛔️بنابراین همانگونه که اسراف و تبذیر از دیدگاه اسلام مذموم و ناپسند است، سختگیری و تنگنظری در هزینه بر افراد تحت تکفل نیز مذموم و ناپسند است.
✔️مصرف بهینه و مطلوب در اسلام:
✔️از مطالب پیش گفته، دیدگاه اسلام درباره مصرف چنین برداشت میشود که:
💐 اسلام مسلمانان و انسانها را موظف کرده است که از جان و مال خود محافظت کنند و از کنز و راکد نگهداشتن سرمایه بر حذر باشند و از طرفی مسلمانان را به کار و کوشش و فعالیتهای اقتصادی فرا خوانده است.
💐 اسلام مسلمانان را برای تأمین رفاه خود و خانواده خود ترغیب کرده است و اینگونه نیست که آنان را از مصرف کردن باز دارد اما در برای مصرف ضوابطی را مشخص کرده و مصرف را در آن محدوده آزاد گذاشته است.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی:
- تبدیل ثروت و مصرف به ارزش برتر:
▪️ پدید آمدن جامعه مصرفی و رواج مصرفگرایی باعث میشود حرص افراد جامعه برای خرید و مصرف افزایش یابد و این باعث تبدیل ثروت و مصرف به ارزش میشود
▪️تبدیل ثروت به ارزش در صورت تداوم و در درازمدت سبب غالب شدن ارزشهای مادی بر ارزشهای دیگر میگردد.
▪️با ارزشمند شدن مصرف و مصرفگرایی، ارزشهایی مانند:
✔️ قناعت،
✔️اعتدال،
✔️زهد و … کمرنگتر شده و ناارزشهایی مانند:
♨️ مصرف بیرویه،
♨️اسراف،
♨️ تبذیر،
♨️ مدگرایی و … ارزشمند میشوند و در برابر ارزشهای غیر مادی قرار میگیرند.
▪️این رویه باعث شکاف طبقاتی و نابرابری اجتماعی میشود؛ کسانی که در جامعه ثروتمند هستند و به دلخواه مصرف میکنند، از افرادی که فقیر هستند و توان خرید ندارند جدا میشوند.
▪️این موضوع زمانی تشدید مییابد که با تبلیغات، آرزوهای بلند پروازانه و توقع داشتن کالاهای لوکس و برخورداری از امکانات ویژه در اقشار جامعه به تصویر کشیده شده و پدید آورده میشود.
▪️این توقع و انتظار با توجه به عدم امکان برآورده شدن آنها، نابرابری و نارضایتی و تضادی را در جامعه پدید میآورد تا فقر و نداشتن غیرقابل تحمل شود.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۲. نمایش ثروت:
▪️نمایش ثروت،حالتی است که ثروتمندان در آن شرایط، ثروت خود را به نمایش میگذارند.
▪️در این شرایط، ثروت تبدیل به ارزش میشود که در دست ثروتمندان و فرزندان آنها است.
▪️ثروت؛ با سوار شدن خودروهای گران قیمت، کفشها و لباسهای آنچنانی، به گردن آویختن گردنبند طلا و به دست کردن انگشترهای قیمتی و … به نمایش گذاشته میشود.
▪️این نمایش به منظور خودنمایی و برتری جویی است و در پی خود اثرهای منفی فراوانی دارد.
▪️در برخی مواقع شرایط جامعه نیز به اینگونه رفتارها کمک میکند. برای مثال در ایران بعد از جنگ تحمیلی و اتخاذ سیاست توسعه اقتصادی سرمایه ارزش فراوانی یافت و به تبع آن صاحبان سرمایه و ثروتمندان ارزشمند شدند و ثروت خود را به نمایش گذاشتند و سیاستهایی مانند آزادسازی واردات خودروهای لوکس و … به آن کمک کرد.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۳. نیازآفرینی:
▪️یکی دیگر از پیامدهای مصرفگرایی، نیازآفرینی است که بیشتر به وسیله دولت، شرکتهای تولیدی و تبلیغاتی با راهکارهای ویژه خود پدید میآید.
▪️ نمایش ثروت به وسیله ثروتمندان خود نقش مؤثری در نیازآفرینی دارد اما نقش دولت با سازوکارهایی مانند:
🔻 تبلیغات،
🔻واردات کالاهای گوناگون،
🔻 نمایشگاهها و … حایز اهمیت است.
▪️در این میان واردات بیرویه کالاهای گوناگون مانند:
🔻خودرو،
🔻وسایل برقی،
🔻 لوازم آرایشی و …
◀️ نقش بهسزایی دارد.
▪️افزون بر اینکه مردم با دیدن ثروت و امکانات ثروتمندان احساس کمبود میکنند، سازوکارهای تشدید کنندهای که به وسیله دولت، شرکتهای تولیدی، تاجران و … اعمال میشود، بر این احساس میافزاید و آنها را به مصرفگرایی ترغیب میکند.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۴. شکاف طبقاتی:
▪️مصرفگرایی با توجه به اینکه توان خرید و درآمد افراد جامعه متفاوت است، باعث شکاف طبقاتی خواهد شد.
▪️در رویه مصرفگرایی، طبقه مرفه جامعه و به تبع آنها طبقه متوسط جامعه که خواهان رسیدن به طبقه مرفه است، کالاهای مصرفی و لوکس را تهیه خواهند کرد اما طبقه ضعیف و زیر متوسط توان خرید نخواهند داشت که شکاف طبقاتی را در پیشرو خواهد داشت.
▪️این وضعیت جامعه باعث تمایز اجتماعی میشود.
▪️زمانی که شکاف طبقاتی تشدید نیافته باشد و ثروتمندان به نمایش ثروت نپرداخته باشند، تمایز اجتماعی به صورت کم و غیرقابل توجه است، به طور مثال:
◀️در اوایل انقلاب در ایران؛ فرهنگ عامه مردم به گونهای بود که ثروتمندان جامعه از مردم عادی متمایز نبودند و فرصت نمایش ثروت را نداشتند اما با شروع توسعه اقتصادی و رواج مصرفگرایی، نمایش ثروت و شکاف طبقاتی در ایران شروع شد و به تمایز اجتماعی رسید، هر چند فعلاً به اوج خود نرسیده است.
◀️البته وجود فرهنگ و ارزشهای اسلامی در میان مردم رشد این روند را کاهش داده است.
❌ نکته دیگر اینکه شکاف طبقاتی و به تبع آن افزایش تمایز اجتماعی باعث رواج فرهنگ بیگانه از راههای گوناگون به جامعه است.
▪️به طور کلی؛ کالاها و خدمات، با خود فرهنگ خاص خود را میآورند.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۵ . احساس محرومیت و فشار هنجاری:
▪️تأثیر نمایش ثروت و تبلیغات باعث احساس نیاز شدید به کالاهای مصرفی میشود و مردم در پی بدست آوردن کالاهای گوناگون و غیر ضرور هستند.
▪️در کشورهای توسعه نیافته که کشور با تورم دست به گریبان است، قدرت خرید مردم کاهش مییابد اما نیاز به کالاهای مصرفی در سایه تبلیغات و عوامل دیگر تشدید مییابد و این نوعی به انحطاط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی میانجامد.
▪️و در کشورهای سرمایهداری برای پیشگیری از چنین وضعیتی، تبلیغات را کنترل کرده و آن را به اندازه قدرت خرید مردم رواج میدهند.
▪️در وضعیت مصرفگرایی که همه به آن گرفتار میشوند؛ مردم در این مسیر خود را با همردیفان و طبقه مرفه مقایسه میکنند و در صورتی که کمتر از آنها داشته باشند، احساس محرومیت و ناعدالتی میکنند,
▪️یکی از تبعات مصرفگرایی این است که وقتی پدیدهای به هنجارها تبدیل میشود و مورد پذیرش عموم مردم قرار میگیرد یک فشار هنجاری در جامعه و خانوادهها گسترش مییابد. در این حالت مردم خود را با همدیگر مقایسه میکنند و میکوشند در نیازها و رفع آنها با دیگران همسان باشند و رفتار یکدیگر را زیر نظر دارند و رفتار غیرجمعی را ناهنجار میپندارند. مردم اکثر جوامع وحدت قومی دارند و جامعه آنان سنتی بوده و دارای سابقه تاریخی است. در این جوامع خصلتها و هنجارهای سنتی حفظ میشود و هنجارها در این جوامع عام، همهگیر و پایدار است. در جوامعی که هنجارها همهگیر است و از طرفی مصرفگرایی و دارا بودن تبدیل به ارزش و هنجار شده است تمام مردم در پی کسب آن هستند و اگر کسی نتواند آن را برآورده سازد زیر فشار هنجاری خواهد بود. در این صورت ثروت و دارا بودن با ارزش و افتخار، و فقر و نداشتن، مایه ی آبروریزی و شرمندگی است. سه عامل نیاز به احترام، احساس مردم و همشکلی یا فشار هنجاری در این میان دخیل هستند. نیاز به احترام و حفظ آبرو باعث رعایت و ملاحظات نسبت به دیگران میشود. یعنی اگر در مقایسه با دیگران چیزی را نداشته باشد، احساس شرمندگی و خجالت میکند. به این عامل، #احساس_محرومیت، عقبافتادگی و بیعدالتی کمک میکند.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۶. جبران کسری درآمد از راههای نابهنجار:
▪️در جریان مصرفگرایی، وقتی که نیازآفرینی در پی نمایش ثروت در افراد پدید آمد و احساس محرومیت بر آنان حاکم شد، فشارهای هنجاری و اجتماعی نیز مزید بر علت میشود تا فرد؛ مصرفگرایی را ارزش و ضرورت زندگی خود بداند.
▪️در این فرایند شخص نمیخواهد یا نمیتواند مصرف خود را کاهش دهد و متناسب با درآمد خود مصرف کند به ویژه که به باورهای ارزشی و دینی که قناعت و مصرف بهینه را سفارش میکنند، پایبند نباشد.
▪️برای همین؛ شخص در پی افزایش درآمد خود با راههای گوناگون است. وی برای رسیدن به این هدف از راههای مشروع اما دارای تبعات اجتماعی مانند:
⚠️اشتغال دوم و گاه در شهرهای بزرگ شغل سوم،
⚠️اضافهکاری،
⚠️کار کردن اهالی خانواده اعم از زن و بچه،
⚠️ وام گرفتن،
⚠️کمک گرفتن از اقوام و فورش وسایل استفاده میکند.
▪️ این راهها اثرات بسیار منفی بر نهاد خانواده و کارکردهای آن از جمله تربیت کودکان که سرمایههای انسانی کشور هستند، میگذارد.
▪️گاهی نیز افراد که در مشاغل غیر دولتی هستند برای بالا بردن درآمد، مزد یا قیمت کالاها و خدمات خود را متناسب و گاه با سوء استفاده از موقعیت فراتر از تورم و افزایش قیمتها بالا میبرند.
▪️ این راهکار مشکلاتی را برای کسانی مانند کارمندان و کارگران که درآمد کافی ندارند و درآمدشان در برابر تورم تغییر چندانی نمیکند، اثر میگذارد.
▪️حال اگر افرادی که نتوانند از راههای پیش گفته درآمد خود را افزایش دهند و پایبند به اصول اخلاقی نباشند، به اصطلاح با کاهش کنترل درونی و بیرونی به دنبال کسب درآمد به هر شکل ممکن میروند و راههای نامشروع را برای بالا بردن درآمد و تأمین نیازهای خود انتخاب میکنند مانند:
💠استفاده از اموال دولتی،
💠قاچاق،
💠اختلاس،
💠رشوهگیری،
💠تنفروشی،
💠احتکار
💠گرانفروشی و دزدی.
❌ البته کسانی که به اخلاق و موازین دینی و اسلامی پایبند بوده و کنترل درونی و بیرونی خود را از دست ندادهاند به راههای غیرمشروع و نابهنجار رو نمیآورند.
▪️در اصل میتوان ریشههای مصرف بیرویه و مصرفگرایی مفرط را در رذایل اخلاقی و نداشتن ایمان و تقوا جستوجو کرد.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۷. مدگرایی:
▪️یکی دیگر از بحثهای موجود در مصرفگرایی این است که با تغییر مد رایج یا با تغییر طبقه مصرفی هر شخص، نیاز به اجناس مکمل(Complementary) تشدید مییابد، به طور مثال:
⚠️وقتی شخصی خانه خود را تغییر داده و در محله مرفهتری سکنی گزیند، باید وسایل متناسب با آن و خودروی متناسب آن را نیز تهیه کند تا به اصطلاح با افراد و کلاس آن محله هماهنگ باشد یا با تغییر خودروی سواری و ارتقای آن باید پوشش متناسب با آن را اختیار کند.
⚠️این روند، مصرفگرایی را تشدید میکند و شخص مجبور است برای رعایت #مد؛ مصرف خود را افزایش دهد.
❌ مدگرایی حالت نوسازی دارد و در کالاهایی ظهور مییابد که ویژگیهای ذیل را داشته باشند.
الف) در حاشیه تغییر ناپذیر هستند؛
ب) نشاندهنده قابلیت دید و رؤیت اجتماعی هستند؛
ج) بیانگر کالاهای غیرضروری از نظر اجتماعی هستند؛
د) از لحاظ معیارهای زیباییشناسی قابل ساخت دادن و شکلگیری هستند.
▪️مد و مدگرایی برای رسیدن به دو هدف ذیل صورت میگیرد:
الف) تطبیق یعنی هماهنگی با گروههای معین اجتماعی؛
ب) تفکیک، یعنی جداسازی خود از گروههای خاص.
▪️سرعت گسترش و انتشار یک پدیده رفتاری و مقایس ارزشی و تبدیل آن به هنجار، مقولهای است که در پی نیاز به احترام، احساس محرومیت و فشار هنجاری پدید میآید.
▪️ در این روند مردم در پی آن هستند که ببیننده کدام پدیده تبدیل به هنجار شده است و آیا عموم مردم این هنجار را پذیرفتهاند یا نه تا آنان نیز به آن دست یابند و خود را با دیگران تطبیق دهند.
▪️مردم در پی تبدیل پدیدهای به هنجار اجتماعی، در اثر فشار هنجاری و اینکه از بقیه عقب نمانند، به سرعت مقیاسهای ارزشی هنجار شده را به نمایش میگذارند تا به وسیله آن نیاز به احترام را برآورده و احساس محرومیت و ناعدالتی را از خود دور سازند.
❌سرعت گسترش و انتشار به #مدگرایی دامن میزند.
🔸از طرفی این ویژگی میتواند در بعد مثبت هدایت شود. یعنی میتوان ارزشهای اجتماعی و فرهنگی مورد تایید آموزههای #اسلامی را با تبدیل کردن به هنجار، گسترش داد.
▪️البته سرعت گسترش و انتشار در جوامع گوناگون متفاوت است و به فرهنگ آنان باز میشود.
⚠️ پیامدهای مصرفگرایی؛
۸. نیاز به احترام و تأیید اجتماعی:
🔸انسان موجودی اجتماعی است و رفتارهای خود را با دیگران هماهنگ و همانند میسازد و رفتارهای خود را نسبت به دیگران سنجیده و تنظیم میکند.
🔹این فرایند به منظور دستیابی به تایید دیگران و احترام آنان است.
🔹در این جوامع به حفظ آبرو و موقعیت اجتماعی در بین افراد جامعه اهمیت فراوانی میگذارند.
🔹مردم با کسب احترام و تأیید دیگران موقعیت اجتماعی خود را استحکام میبخشند.
❌به این فرایند، نوع فرهنگ جامعه نیز کمک میکند؛ به این معنا که در جوامعی مانند ایران و انگلیس که همگونی بیشتری در جامعه دارند این نیاز نیز شدیدتر خواهد بود. اما در جوامعی که همگونی در حد پایین است و ترکیب قومیتی گوناگون است این نیاز کمتر خود را نشان میدهد مانند کشور آمریکا که اکثراً دو رگههای آفریقایی، آسیایی، اروپایی و اسپانیایی هستند ترکیبهای گوناگون را شکل میدهند.
🔸در جوامع همگون یا جوامعی که پیشینه فئودالی و استبدادی دارند، مردم به احترام گذاشتن و رعایت کردن دیگران عادت میکنند و خود نیز در پی کسب احترام هستند. در این جوامع حفظ آبرو از همه چیز مهمتر است و برای حفظ آبرو خیلی چیزها را فدا میکنند تا با حفظ آبرو احترام مردم را به دست آورده و موقعیت خود را استحکام بخشند.
🔹مردم برای حفظ آبرو و کسب احترام به مصرفگرایی رو میآورند و در پی رفع نیازهایی هستند که از طرف دیگران تحت فشار هستند. به طور مثال:
❌در جشنهای ازدواج با وجود اینکه گرفتن تالار پذیرایی امری لازم نیست و گاهی مواقع غیرضروری و اسراف است، شخص به علت کسب احترام و حفظ آبرو با مشکلات فراوان به گرفتن تالار میپردازد و مدتها با تبعات آن دست به گریبان است.
⚠️۸ نکته پیرامون مصرفگرایی:
۱ . مصرف و مصرفگرایی مسألهای چند بعدی است که از جهات گوناگون قابل بررسی است. یکی از این جهات بررسی مصرفگرایی از بعد جامعهشناسی و اقتصاد است که این وظیفه را جامعهشناسی اقتصادی به عهده میگیرد؛
۲. مصرفگرایی در بستر جامعه و فرهنگ عمومی شکل میگیرد و عوامل غیراقتصادی نیز در شکلگیری آن دخیل هستند که لازم است به آنها نیز توجه شود؛
۳. در اقتصاد سه دوره نظریههای رایج را میتوان برای مصرف تصور کرد: در دوره مرکانتیلیستها بر مصرف مولد که در آن جامعه تولیدکننده و مصرفکننده است تأکید میشود و در دروه مارژنالیستها، نظریهپردازانی مانند کنیز و فریدمن به مصرف به عنوان موتور محرکه که بازار نگاه کرده و بر مصرف هر چه بیشتر تأکید دارند. در دوره اخیر افزون بر عوامل اقتصادی به ویژگیهای کالا و عوامل غیراقتصادی موثر در مصرف نیز توجه دارند؛
۴. مصرفگرایی، اصالت دادن به مصرف و هدف قرار دادن رفاه و داراییهای مادی است. برخی خوشبختی را با مصرفگرایی و خرید داراییهای مادی یکسان گرفتهاند؛
۵. مفهوم مصرفگرایی در ادبیات دینی با مفاهیم اسراف، تبذیر و اتراف مطابقت دارد و این مفاهیم، افعال ناپسند و حرام هستند؛ بنابراین مصرف بیرویه و هدف قراردادن مصرف، جایز نیست؛
۶. اسلام مسلمانان و انسانها را به حفظ جان و مال خود سفارش کرده و از کنز و راکد گذاشتن سرمایه بر حذر داشته است و از طرفی مسلمانان را به کار و کوشش و فعالیتهای اقتصادی فراخوانده است؛
۷ . اسلام با مصرف کردن مخالف نیست و مسلمانان را به میانهروی و اعتدال در مصرف و کوشش برای تأمین وسایل زندگی در طول سال ترغیب میکند؛ بنابراین مصرف به خودی خود و در حد کفاف و بدون اسراف و تبذیر ممدوح بوده و مورد تأیید اسلام است؛
۸. مصرفگرایی و رواج آن آثار ذیل را در جامعه بر جا میگذارد: تبدیل ثروت و مصرف به ارزش؛ نمایش ثروت؛ نیاز آفرینی؛ شکاف طبقاتی؛ احساس محرومیت؛ فشار هنجاری؛ جبران کسری درآمد از راههای نابهنجار؛ مدگرایی؛ نیاز به احترام و تأیید اجتماعی.
▪️مصرف هر جامعهای وابسته به فرهنگ و هنجارهای حاکم بر آن است و تغییر رویه مصرف و رواج مصرفگرایی از دیدگاه اندیشوران غرب و از تغییر نگراش و اندیشه آغاز میشود.
▪️آنان با تغییر اندیشه غالب و به وسیله تبلیغات و تهاجم فرهنگی جوامع را به مصرفگرایی که ضامن بقای نظام سرمایهداری است میکشانند.
▪️ این تغییر نگرش با توجه به فرهنگ و بافت هر جامعهای از شدت و ضعف برخوردار است.
▪️در سالهای اخیر در کشور ما نیز شاهد تغییر نگرش بودهایم که در اطلاعیه های قبلی به برخی از آنها اشاره کردیم.
▪️گرچه اکثر عوامل و اثرات مصرفگرایی در جوامع بشری یکسان است اما برای جلوگیری از مصرف بیرویه و اسراف و اصلاح الگوی مصرف کشورمان نیاز داریم که این موضوع در خصوص جامعه خودمان بررسی شود و برای اصلاح آن برنامهریزی گردد.
▪️ گام نخست در اصلاح الگوی مصرف اصلاح نوع نگرش و اندیشه جاری در جامعه و به ویژه دولتمردان است زیرا اصلاح الگوی مصرف و برنامهریزی برای آن با رواج مصرفگرایی و مصرف کالاها و خدمات گوناگون سازگار نیست.
▪️متأسفانه در شرایط کنونی کشور، مردم به مصرف ترغیب میشوند که این نگرش بعد از «جنگ ۸ ساله» با سیاست توسعه اشاعه یافته و هر روز بیشتر میشود؛ بنابراین لازم است در گام نخست این نگرش اصلاح شود.
▪️… از طرفی مصرف موتور محرکه اقتصاد است اما مصرف کالای خارجی و لوکس که در داخل جایگزین دارد، به نفع کشور نیست.
💯بلکه باید با بالا بردن کیفیت کالای داخلی، مردم به مصرف معقول آنها با رعایت و ملاحظه آموزههای اسلامی تشویق شوند.
🔹برای کسب رسیدن به این هدف لازم است نظارت و کنترل دقیق، کافی و علمی به مقوله تبلیغات داشته باشیم.
🔸تبلیغات با خود بار ارزشی را به همراه داشته و تبعات خاصی دارد.
🔹بنابراین این موضوع به حساسیت و اهمیت کنترل این بخش میافزاید.
🔸گام بعدی توجه به ارزشهای دینی مانند:
💐قناعت،
⛔️ پرهیز از کنز،
⛔️ و جلوگیری از اشاعه ارزشهای غیردینی و اخلاقی مانند:
⚠️ اسراف،
⚠️ تبذیر،
💐 و برنامهریزی برای اجرای صحیح قوانین اسلام است.
❌نام سال«۸۸» به دلیل بروز فتنه در آن سال به حاشیه رفت‼️
✔️نهادهای دولتی و غیردولتی،
✔️مؤسسات مدنی،
✔️مذهبی،
✔️علمی،
✔️فرهنگی و…
💯 باید همه بهطور همهجانبه این موضوع را پیگیری می کردند و نمی گذاشتند علیرغم بروز مشکلات احتماعی این موضوع مهم به فراموشی سپرده شود.
❌وقتی رهبر جامعه موضوعی را بهعنوان نام سال مطرح میکنند، آن موضوع باید برای همگان برجسته شود و بدانند که این مقولهی مهمی بوده که مورد اشارهی ایشان قرار گرفته و بایستی روی آن کار کرد؛ نه اینکه فقط جشنواره بگیریم و صرفاً در مورد آن صحبت کنیم، بلکه باید آن را از عرصهی حرف و شعار به عرصهی عمل بکشانیم.
💯باید از جنبهی تبلیغ و شعار قدم برداریم و روی هدف نامگذاری سال تفکر کنیم تا بتوانیم از بُعد علمی آن را توسعه دهیم و در مورد آن مقالهها و پژوهشهای کاربردی تدوین و تهیه کنیم.
🌷بیانات رهبر شهیدمان در مورد جنگ نرم، مهندسی فرهنگی و تولید علم… به اضافهی انتخاب نام برای سال، این فرصت را به ما میداد که این مسائل را با هم تلفیق کنیم و در مورد آن به یک نتیجهی مشخص برسیم؛ اما به شدت غفلت نمودیم‼️
❌از جنبهی تبلیغاتی و روابط مردمی، چیزی که در تحقق هدف این نامگذاریها بسیار مهم است اینکه ما این موضوعات را در دستور زندگی روزمرهی مردم قرار دهیم و لازمهی این کار #پیگیریحرفهایوعلمی موضوع است.
⚠️اگر الگوی مصرف جامعهای، افراد را به مصرف هر چه بیشتر ترغیب کند، بخش اعظم منابع درآمدی جامعه به مصرف اختصاص مییابد و در نتیجه، از سطح پسانداز کل و به تبع آن سرمایهگذاری کاسته میشود و این امر، جامعه را با کاهش تولید و فقر اجتماعی روبهرو میکند.
⚠️ضعف اقتصادی نیز خود زمینهساز فقر فرهنگی و انحطاط اجتماعی است و برعکس، اتخاذ الگوی صحیح و منطقی در مصرف میتواند آثار مثبت فردی و اجتماعی فراوانی به دنبال داشته باشد.
❌در سطح کلان، هماهنگی و تناسب بین امکانات یک جامعه با نیازها و خواستهای افراد آن، کسب استقلال اقتصادی و دستیابی به عزت و سرافرازی را ممکن میسازد و در سطح فردی، اجتناب از مصارف غیرضروری و تجملی که به معنای متوازن ساختن درآمدها و هزینههاست، آرامش روحی و روانی را به همراه میآورد.
⚠️ یکی از مشکلات اصلی کشور ما که منشأ کاستیهای بسیاری در جامعه است، اسراف و رعایت نکردن الگوی مصرف صحیح است چنانکه #رهبرشهید انقلاب اسلامی، در سال اصلاح الگوی مصرف ( سال ۱۳۸۸ )، با نگاهی موشکافانه به این مشکل مهم اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی که سالهاست گریبانگیر کشور ما شده است؛ ضمن تشریح زمینههای نیازمند تغییر و تحول جدی در جامعه و با اشاره به موضوع «اسرافهای شخصی و عمومی» و مصرف بیرویه منابع مختلف کشور، تمامی مسئولان قوای سهگانه، شخصیتهای اجتماعی و آحاد مردم را به برنامهریزی و حرکت در مسیر تحقق این شعار مهم حیاتی و اساسی، یعنی اصلاح الگوی مصرف در همه زمینهها دعوت کردند
✔️شایان ذکر است که اصلاح الگوی مصرف باید در چارچوب نگاهی کلیتر از مصرف صرف دنبال شود به عبارت دیگر، اصلاح الگوی مصرف، تنها اصلاح مصرف نیست، بلکه اصلاح نحوهای از زندگی است که مصرف در آن جایگاه ویژهای دارد.
✔️اصلاح الگوی مصرف، بدون توجه به ماهیت مصرف و سبک زندگی در دنیای جدید ممکن نیست. از سوی دیگر، سبک زندگی هر فرد متأثر از نظام معنایی اوست و یکی از این نظامهای معنایی، دین است.
✅ظرفیت و غنای بیکران دین مبین اسلام که تعالیم آن مبتنی بر قرآن، سیره و سخنان ائمه معصوم(ع) و عقل است، حاوی مجموعهای از باورها و معارف بنیادین هستیشناختی(مبدأ، معاد، فلسفه و تاریخ)، انسانشناختی و راهنماشناختی(نبوت و امات) است و در حوزههایی چون اعتقادات، اخلاقیات، فقه و احکام، برای تمامی بخشهای زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و حتی مسائل جدید، سبک زندگی مؤمنانهای را برای پیروان خود به ارمغان آورده است. از اینرو، در ادامه، برخی از اصول و مبانی شریعت اسلام که تأثیر شگرفی بر شکلگیری سبک زندگی مؤمنانه، دارند، بیان میشوند
✔️اصلاح الگوی مصرف، بدون توجه به سبک زندگی مؤمنانه بر اساس اصول و مبانی ذیل امکان پذیر نخواهد بود:
💐تأکید بر خداشناسی و وحدانیت که توضیح داده شد.
💐انسانشناسی الهی که توضیح داده شد؛ اینک:
💐توجه به معاد:
🔹از یک سو، ایمان به آخرت و روز جزا، از اصول دین و پذیرش آن، مبتنی بر عقل و خردورزی است و از سوی دیگر، تأکید بر معاد در آیات مختلف، با ایجاد خوف و رجا، انذار، تبشیر و توصیف احوال جهنم و بهشت و اهل آن، نشان از اهمیت بالایی آن در دیدگاه اسلام و هدایت انسان دارد.
🔹اما تأکید اسلام بر آخرتگرایی، هرگز به معنای نکوهش اصل دنیا و دعوت به طرد نعمتهای آن نیست؛ چنانکه حتی توصیه میکند که بهرهات را از دنیا فراموش نکن(سوره قصص، ۷۷) آنچه از نظر اسلام مذموم و مطرود است، شیفتگی و بندگی دنیا است.
🔹اگر دنیا را مزرعه آخرت و فرصتی برای دستیابی به سعادت جاودان و کسب مقامات عالی بدانیم، باید آن را بهترین مهلت و نعمتی بشمریم که خداوند به انسان عطا کرده است.
🔹در این زمینه، پیامبر گرامی اسلام(ص) میفرمایند: «دنیا را دشنام ندهید که آن بهترین مرکب مؤمن است که به وسیله آن به نیکی میرسد و به وسیله آن از شر نجات مییابد».
✔️اصلاح الگوی مصرف، بدون توجه به سبک زندگی مؤمنانه بر اساس اصول و مبانی دینی؛ امکان پذیر نخواهد بود چرا که در اسلام #مصرف؛ اصولی دارد
💐اصول مصرف در اسلام:
✅اسلام، آیین کاملی است که هم به دنیای پیروانش توجه دارد و هم به آخرت آنان اهتمام میورزد چنانکه از مسلمانان میخواهد نه دنیاخواهی آنان سبب غفلتشان از آخرت شود و نه توجه به آخرت، آنان را از دنیا باز دارد.
✅ بر این اساس، اسلام از یکسو راه مصرف را برای انسانها باز میگذارد تا دنیایشان سامان یابد و از سوی دیگر، کاملاً مراقب است که مسئله مصرف از جاده اعتدال و شرع خارج نشود.
❌از آنجا که مصرف برای پاسخگویی به نیازهای طبیعی و غریزی انسان اجتنابناپذیر است، در اسلام درباره توصیه به مصرف آموزههای زیادی وجود ندارد.
⚠️اما گاهی مصرف شکل طبیعی خود را از دست میدهد و به جای آنکه به عنوان یک پدیده حیاتی، در خدمت انسان باشد، انسان را به خدمت خود درمیآورد و به این ترتیب، وسیله به هدف تبدیل میشود و مصرف بیش از حد زمینهساز انواع لغزشها، اسرافها، فخرفروشیها تباهیها و ناهنجاریها میشود.
💐از اینرو، بخشی از آیات قرآنی به فرهنگسازی درباره مصرف و آموزش درست مصرف کردن اختصاص یافته است.
🔷آیات و روایاتی که در آنها به:
▪️میانهروی در مصرف،
▪️پرهیز از اسراف و تبذیر،
▪️پرهیز از هدر دادن اموال،
▪️پرهیز از راکد گذاشتن اموال و… اشاره شده است، همه در پی فرهنگسازی برای مصرف هستند.
🔶 مصرف درست در اسلام، مصرفی است که اصول زیر در آن رعایت شده باشند:
💐مصرف درست در اسلام، مصرفی است که اصول زیر در آن رعایت شده باشند:
- مصرف براساس نیاز حقیقی، نه بر پایه نیاز کاذب و زیادهخواهی:
🔸با تأملی در دو واژه مصرف و مصرفزدگی، مشخص میشود که آنچه این دو را از یکدیگر جدا میکند، آن است که اساس مصرف بر پایه نیازهای حقیقی و طبیعی انسانهاست، در حالی که مصرفگرایی و مصرفزدگی، در نیازهای کاذب و زیادهخواهیهای انسان ریشه دارند.
🔸در حقیقت، این نیازهای کاذب و غیرضروری انسانهاست که آنان را به سوی انواع اسرافها و زیادهخواهیها سوق میدهد و از آنان انسانهایی مصرفزده میسازد و این در حالی است که «از جمله مباحث اساسی اسلام در اخلاق مصرف، نفی نیازهای کاذب و غیرواقعی است که خود، از تمایزات اساسی میان مکتب اقتصادی اسلام و نظام سرمایهداری به شمار میرود.
💐از دیدگاه اسلام، نیازهای مادی آدمی، باید در حد متعارف تأمین شوند امّا مصرف بیهوده و کاذب به هیچ روی تأیید نمیشود»
💐مصرف درست در اسلام، مصرفی است که اصول زیر در آن رعایت شده باشند:
۲. اعتدال و میانهروی در مصرف(حتی حلال آن):
✅مصرف طیبات و آنچه در شریعت اسلامی حلال شمرده میشود، نامحدود نیست و باید اصل اعتدال و اجتناب از افراط و تفریط در آن رعایت شود.
♨️خروج از این اصل، پیروی از شیطان معرفی شده است.
❌«ای مردم‼️
🔻 از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید.
⛔️ و از گامهای شیطان پیروی نکنید»(سوره بقره، ۶۰).
💐اهمیت اعتدال در مدیریت زندگی فردی و اجتماعی به اندازهای است که امیرالمؤمنین علی(ع) میفرماید:
✅«هرگاه خداوند بخواهد به بندهای خیری برساند، میانهروی و تدبیر نیکو را به او میآموزد و او را از بیتدبیری و اسراف دور میکند»(دشتی، ۱۳۷۹، ص۲۴۱ و حاجی صادقی، ۱۳۸۸، صص ۵۷ـ ۵۶)، زیرا خداوند میانهروی را دوست و اسراف را دشمن میدارد(صابری یزدی، ۱۳۷۲، ص۷۴۸ و ص ۶۴۹).
✅همچنین در جای دیگر، نتیجه قهری رعایت نکردن اعتدال در مصرف چنین بیان شده است که افراد یا جامعهای، امور مالی و اقتصادی خود را درست(با اعتدال و میانهروی) اداره نکند، گرفتار فقر و سختی میشود(حر عاملی، ۱۳۷۷، تصحیح مهریزی و درایتی، ج۱، ص ۱۲۶؛ صابری یزدی، ص۶۶).
۳. پرداخت حقوق واجب مالی:
✅انسان ضمن مصرف اموال خود در راه رفع نیازهای فردی و خانوادگی با رویکرد اعتدال و میانهروی، واجب است که حقوق واجب مالی و سهم خدا و جامعه را نیز با رغبت و نیت پاک و به قصد قربت به خدا ادا کند تا از این طریق رزق و روزی خود را طیب و پاکیزه کرده باشد(سوره توبه، ۱۰۳).
✅ انسان مسلمان اعتقاد و باور دارد که پرداخت خمس و زکات و انفاق، نه تنها مال را کاهش نمیدهد بلکه موجب افزایش و برکت اموال میشود(سوره سبأ، ۳۹؛ سوره انفال، ۶۰؛ حکیمی و حکیمی، ۱۳۸۶، ج۵، ص ۳۵) و «به مقام نیکوکاری نمیرسد مگر اینکه از آنچه دوست دارد، در راه خدا انفاق کند»(سوره آلعمران، ۹۲).
💐 پیامبراکرم(ص)، میانهروی و صرفهجویی را از نعمتهای اعطا شدهای بیان کردهاند که اگر خدا بخواهد به کسی ارزانی میکند زیرا انسان مؤمن موظف است که از مال خود به اندازه «کفاف» خرج کند و کفاف، قدری از مال را گویند که برای هزینه زندگی انسان و خانوادهاش در حد اعتدال کفایت کند و خرج کردن بیش از آن اسراف است.
🔸اهمیت اعتدال در سبک زندگی مؤمنانه به اندازهای است که پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) در بخشی از سخنانشان با تأکید، این مطلب را تکرار میکنند که: «ایّها الناس، علیکم بالقصد، علیکم بالقصد، علیکم بالقصد:
🔸ای مردم بر شما باد اعتدال و میانهروی، بر شما باد اعتدال و میانهروی، بر شما باد اعتدال و میانهروی.»
💐 معصومان(علیهم السلام) نیز امت پیرو اهلبیت(علیهم السلام) را امت وسط و میانه معرفی کردهاند(مجلسی، ۱۴۰۳، ج۲۴، ص ۱۵۳ و ج۲۲، ص ۴۴۱)..
- پرهیز از اسراف و تبذیر:
▪️اسراف، به معنی تجاوز از اعتدال در هر کاری یا چیزی است و هر آنچه افزون بر میانهروی باشد، اسراف است.
▪️ تبذیر در کنار اسراف، اشاره به ریخت و پاش و نابود کردن و هرز دادن سرمایههای اقتصادی و مانند آن دارد.
▪️در اصطلاح لغوی، تبذیر به معنای پراکندن و نابود کردن و تباه کردن مال به کار میرود.
⛔️به هر حال انسان مؤمن در نظام مصرف از تبذیر و تباه کردن مال خود به شدت نهی شده است.
💐امام صادق(ع)، بخشیدن نابهجای مال را تبذیر و اسراف میدانند زیرا چنین بخششی از اعتدال خارج شده است(مجلسی، ۱۴۰۳، ج۷۵، ص۹۷ به نقل از حاجی صادقی، ۱۳۸۸، ص۱۱۸).
⛔️علاوه بر امور مالی و اقتصادی، اسراف در مواردی چون عمر، وقت، نفس، جان و مال انسان نیز مورد توجه دین اسلام قرار دارد و به دوری از آن توصیه اکید شده است.
🟢انسان میتواند به مقام جانشینی خدا برسد،
♨️اما برخی این سرمایه را در اختیار بعد حیوانی و نافرمانی خدا قرار میدهند و ارزش وجودی خود را که چیزی کمتر از بهشت نیست(نهجالبلاغه، ترجمه دشتی، ۱۳۷۹، حکمت ۴۵۶) به بهای ناچیزی میفروشند(سوره انفال، ۲۲ و۵۵).
۵. نوعدوستی و هماهنگی با وضعیت عمومی:
💐در جامعه اسلامی، پیروی از سبک زندگی مؤمنانه با تأکید بر نوعدوستی و خیرخواهی برای تمام مردم، بویژه مسلمانان توصیه شده است.
⛔️به این معنا که مسلمانان در استفاده از نعمتهای حلال نمیتوانند تنها به خود مشغول شوند و از وضعیت سایر مؤمنان غفلت کنند چنانکه پیامبراکرم(ص) میفرمایند:
⛔️«مؤمن نیست کسی که سیر باشد و برادرش گرسنه و مؤمن نیست کسی که پوشیده باشد و برادرش عریان»
💐خداوند بحث انفاق و احسان به دیگران را در غیر اعمال عبادی مانند خمس و زکات بیان داشته و در توصیف مؤمنان و نمازگزاران میفرماید:
💐«و کسانی که در اموالشان حق معینی برای مسکینان و محرومان قرار میدهند»(سوره معارج، ۲۴ و ۲۵).
⛔️مال و ثروت، مایه قوام جامعه است و تبادل کالا و خدمات از طریق آن انجام میگیرد از اینرو، نباید آن را انباشت و راکد نگه داشت.
💐چنانکه امام صادق(ع) میفرماید:
⛔️این اموال زیاد را خداوند به شما داده است تا در راهی که او خواسته به کار برید و نداده است که آن را انباشته کنید(کلینی، ج۴، ص ۳۲).
۶. قناعت:
✅یکی دیگر از اصول مصرف در نظام اقتصادی اسلام، اصل قناعت است، قناعت، به معنای راضی بودن و قانع بودن به حاصل سعی و تلاش و پرهیز از حسادت و رقابت و چشم و همچشمی نسبت به مال و دارایی دیگران است.
✅برخی از کارکردهای اصل قناعت، عبارت از احساس رضایت و آرامش، دوری از غم و اندوه و اعتدال در رفتار اقتصادی است.
💐امام علی(ع) میفرمایند:
✅ قناعت و استفاده به میزان نیاز، موجب توانمندی و دولتمندی است(نهجالبلاغه، ترجمه دشتی، ۱۳۷۹، حکمت ۲۳۹) و گواراترین زندگی، زندگیای است که در آن قناعت باشد، زندگیای که در آن قناعت باشد، ثمرهاش کم شدن غم و اندوه است و در مقابل، زندگیای که از قناعت بهرهای نبوده است، آسایش را از دست میدهد(شیخ صدوق، ۱۳۶۲، تصحیح علیاکبر غفاری، ج۱، ص ۶۹، ح۱۰۴).
❌برخلاف دنیای غرب که رضایتمندی را در مصرف زیاد و اهتمام به آن میداند، از دیدگاه اسلامی آنچه موجب رضایتمندی و آسایش خاطر میشود، قناعت است و صفای زندگی به آن وابسته است زیرا اگر کسی از تقدیر الهی راضی و به آن قانع باشد، به بینیازی واقعی میرسد و هیچچیز به اندازه راضی بودن از روزی، احساس فقر و نیازمندی را از میان نمیبرد.
✅شخص مؤمن و قانع، هرگز از آنچه ندارد محزون نمیشود(نهجالبلاغه، ترجمه دشتی، ۱۳۷۹، حکمت ۳۴۹).
۷. رعایت حلال و حرام:
✅دو اصل حلال و حرام، از اصول مهم فقه و احکام اسلام و ناظر بر مجوز با منع استفاده در اموری هستند که شرع اسلام نحوه تعامل با بسیاری از مسائل جاری را از این طریق صادر کرده است.
✅مؤمن به آیین اسلام، در پرتو نظام کنترلی حلال و حرام، نحوه مصرف خود را تنظیم میکند.
✅یکی از معیارهای اسلامی مصرف که نمود عینی دارد، بحث حلال و حرام است؛ چنانکه در قرآن کریم، خداوند درباره غنایم، آن مقداری را که حلال است، برای مصرف و بهرهمندی مجاز شمرده و بیشتر از آن(تعیین و تقسیم غنائم از اختیارات رهبر اسلامی است) را منع(حرام) کرده است(سوره انفاق، ۶۹).
✅خداوند چیزهای پاکیزه را حلال و ناپاکیها را حرام میکند(سوره اعراف، ۱۵۷).
✅خداوند تبارک و تعالی، مباح نکرده خوردنی و آشامیدنی را مگر اینکه نفعی در آن است و حرام نکرده چیزی را مگر اینکه در آن ضرر و فساد است(شیخ صدوق، ۱۳۸۳، تحقیق و ترجمه ذهنی تهرانی، ص۵۹۲).
✅اسلام ضمن پذیرش و بیان این اصل که: همه چیز حلال است مگر آنچه از این دایره خارج شده باشد، مواردی مانند شراب، گوشت خوک و… را که حرمت ذاتی دارند، به همراه استفاده بیش از حد موارد حلال، وارد حوزه حرمت میکند، مانند استفاده از آب بیشتر از حد نیاز، حتی برای امری عبادی همچون وضو.
✅اسلام استفاده از اموال را نیز در حوزه مالکیت خصوصی، بدون اجازه مالک و در حوزه مالکیت عمومی(بیتالمال) بدون اجازه ولی امر مسلمین حرام میداند و جایز نمیشمارد..
۸. پرهیز از تجملپرستی:
💐اسلام ضمن نکوهش کسانی که استفاده از نعمت را بر خود حرام کردهاند(سوره اعراف ۳۲) انسان را با دعوت به میانهروی و اعتدال، از تجملپرستی و گرایش به کسانی که زندگی تجملی دارند، نهی کرده است.
💐پیامبراسلام(ص)، آن هنگام که اشراف مکه، شرط ایمان و همراهی با ایشان را فاصله گرفتن از ضعفا و فقرا و فراهم کردن زندگی اشرافی برای پیامبر دانستند، این نوع زندگی را از موانع پذیرش حق و بهرهمندی از هدایت الهی شمردند(سوره کهف، ۲۸ ).
❌زندگی تجملی، علاوه بر اینکه جامعه را دچار بحران اقتصادی میکند، دارای آثار فرهنگی نامطلوبی است که از آن جمله میتوان به:
▪️متزلزل شدن آرامش روحی،
▪️ زیادهطلبی و تعرض به حقوق دیگران،
▪️ آسیب دیدن ارزشها،
▪️تبدیل ضد ارزشها به ارزشها،
▪️ایجاد فاصله طبقاتی و تنزل شخصیت، منزلت و اهداف انسانی اشاره کرد.
۹. انفاق در مورد دیگران:
💐انسان مؤمن موظف است علاوه بر تأمین نیازهای خود و خانواده، مقداری از اموالش را در راه خدا انفاق کند،
✅ نسبت به پرداخت واجبات مالی مانند خمس و زکات اهتمام ورزد و در به گردش درآوردن ثروت و دارایی خود به نفع عموم مسلمانان همت گمارد.
✅در سبک زندگی دینی، انسان مؤمن با مصرف مال خود برای دیگران به لذتی دست مییابد که از لذت صرف این مال برای خود بیشتر است.
✅در فرهنگ اسلامی، این مصرف کردن برای دیگری #انفاق نام گرفته است.
✅در عین حال، مؤمنان علاوه بر آنکه در کمک به دیگران انفاق میکنند، موظف به گشادهدستی معتدل برای خانواده و نزدیکان خود نیز هستند.
❌نقش رسانه ملی در مصرف:
مصرف، یکی از مفاهیمی است که رسانهها نقشی بیبدیل در خلق و آفرینش آن ایفا میکنند. در کشور ما آمیختگی رسانهها بخصوص رسانه ملی، با اصول و آموزههای اسلامی سبب شده است سعی شود برخلاف سایر کشورها که با تبلیغات اغواگرایانه، مخاطبان را به خرید محصولات جدید و مدلهای تازه ترغیب میکنند تا عواطف آنان بر تعقل و تفکرشان غلبه پیدا کند، تأکید بر آموزههایی مانند اعتدال، قناعت و سادهزیستی باشد که در الگوی مصرف اسلامی از اصول اساسی هستند.
💯بر این اساس، پیشنهاد میشود صدا و سیما به منظور ترویج مصرف اسلامی، اقدامات زیر را انجام دهد:
🔻ـ ارائه الگوهای رفتاری مصرفی متناسب با فرهنگ اصیل اسلامی مانند قناعت، صرفهجویی و سادهزیستی.
🔻ـ تقبیح و مذمت رفتارهای نادرست و مغایر با ارزشها و فرهنگ اسلامی مانند چشم و همچشمی، اسراف، تجمل، رفاهزدگی.
🔻ـ آموزش شیوههای صحیح و منطقی مصرف و صرفهجویی بویژه در زمینه مصرف انرژی.
🔻ـ ایجاد این درک و آگاهی در جامعه که مصرف بیرویه و نابهجای منابع ثروتهای ملی خیانت به آیندگان است.
🔻ـ ایجاد نگرش مثبت به محصولات ایرانی و تبلیغ محصولات و کالاهای ساخت داخل.
🔻ـ تشویق مردم به پسانداز و سرمایهگذاری در تولید.
🔻ـ آگاهی دادن با آمار و ارقام در مورد آسیبها و زیانهای ناشی از مصرف بیرویه.
🔻ـ آگاهی دادن با آمار و ارقام در مورد میزان مصرف منطقی در زمینههای مختلف بویژه منابع طبیعی.
🔻ـ آگاهی دادن با آمار و ارقام درباره وضعیت مصرف در کشورهای پیشرفته و مقایسه آن با آمار مصرف در ایران.
🔻ـ اطلاعرسانی در خصوص سیاستهای دولت در زمینه مصرف.
🔻ـ تقبیح زندگی اشرافی و تجملی در برنامههای صدا و سیما.
🔻ـ معرفی الگوهای مصرف مناسب در زمینههای فردی، خانوادگی و سازمانی.
❌اصلاح الگوی مصرف یعنی #گسترش_عدالت در جامعه
💐در اسلام؛ عدالت به عنوان ارزش و نفی ظلم به عنوان ضد ارزش پذیرفته شده است.
✅تقدم توسعه بر عدالت عین ظلم است. به این علت که عدم توزیع عادلانه ثروت و پایمال شدن یک عده را در دوران گذار به امید توسعهای که تحقق آن قطعی نیست، میپذیرد. پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: «جامعه به کفر میماند اما به ظلم نه». تاریخ هم نشان داده که اغلب انقلابهای جهان بر ضد ظلم بوده است .
▪️در جهانبینی مادی غرب، استثمار و استعمار توجیهپذیر و در راستای توسعه غربی چندین قرن به کار گرفته شده و همچنان به اشکال مختلف تداوم دارد. اما بر طبق جهانبینی اسلامی و در شرایط فعلی ما به عنوان یک جامعه اسلامی نه مایل و نه قادر به استفاده از این ابزار میباشیم.
▪️به عبارت دیگر در فرآیند توسعه غرب، کل دنیا در اختیار غرب بود، اما در مورد ما کل دنیا رقیب تلقی میشوند
▪️ منابع انرژی ما رو به اتمام است و آنچه تا به حال اجازه تقلید از الگوی غربی توسعه را به ما داده درآمدهای نفتی بوده که نقش ما را به عنوان تولیدکننده انرژی و مصرفکننده کالای مصرفی تعریف کرده است. این منبع درآمد در حال حاضر رو به کاهش و اتمام است؛ لذا، بر این اساس باید #الگویمصرفمانرااصلاح کنیم‼️
اصلاح الگوی مصرف منوط به اصلاح الگوی توسعه میباشد که ما در این رابطه نیازمند سه پیشنیاز هستیم:
الف) تربیت نیروهای کارآمد، مجرب و دارای توان نظریهپردازی. این تربیت باید از مرحله کودکی صورت پذیرد. پرورش افرادی مانند علامه طباطبایی، شهید مطهری، استاد جعفری و … حتی توانمندتر مد نظر است.
ب) ایجاد جوّ مباحثه و تضارب آراء و فضای آزاد گفتوگو: در کدام دین به مانند اسلام توصیه شده است که اقوال مختلف شنیده شده و بهترین آنها گزینش شوند؟ در کدام دین توصیه شده که سخنان مخالفان خود را بشنوید تا به عیوب خود پی ببرید، زیرا دوستان شما یا این عیوب را نمیبینند و یا به شما نمیگویند. تجربه تاریخی صحت این نظریه را نشان داده است، کما اینکه نظام سوسیالیستی دشمن نظام سرمایهداری بود اما ناجی آن شد. اما باید به خاطر داشت که آزادیهای اسلامی با آزادیهای ترویج شده در نظام غربی، هماهنگی یکبهیک ندارد و در این حوزه نیز باید الگوی اسلامی ایرانی تعریف شود. کما اینکه در ارزشهای دینی و ایرانی، بزرگتر، معلم و افراد با تجربه، ارزشمندیهای ویژهای دارند که پردهدری، هتک حرمت، افتراء و … در رابطه با آنها مجاز نمیباشد.
ج) مطالعات آیندهپژوهی: باید آینده را دید و برای آن برنامهریزی کرد. هر نظامی که در این قسمت جلوتر باشد برگ برنده را در اختیار دارد. میزان سرمایهگذاری غرب در ترسیم آینده شاهدی بر این مدعاست.
🔸جمعی از نخبگان و استعدادهای برتر علمی کشور در تاریخ ۱۴۰۰/۰۸/۲۶ با رهبر شهیدانقلاب اسلامی دیدار کردند. در این دیدار و پیش از سخنان معظم له چند تن از نخبگان و محققان رشتههای مختلف، دیدگاههای خود را بیان کردندکه یکی از این افراد چنین گزارش داد:
پرده اوّل، ناترازی انرژی:
میزان مصرف انرژی نسبت به تولید ناخالص ملی در کشور ما بسیار بالابوده و برخلاف دیگر کشورها روند صعودی دارد بهگونهای که شدت انرژی ما هفتوشش دهم برابر آلمان و چهار برابر ترکیه است.
⚠️متأسفانه در میان ۱۴۱ کشور، ما رتبه ۱۳۹ را به خود اختصاص دادهایم.
⚠️عمق فاجعه آنجاست که حدود ۸۶ میلیارد دلار (یکپنجم تولید ناخالص داخلی) را صرف یارانه انرژی میکنیم که با اختلاف زیاد در جایگاه نخست دنیا قرار گرفتهایم.
⚠️در مقام مقایسه، کشور چین با سی میلیارد دلار یارانه و یکوشش دهم میلیارد نفر جمعیت در رتبه دوم پس از ما قرار دارد.
⚠️پتانسیل صرفهجویی انرژی در بخشهای مختلف اعم از نیروگاهها، حملونقل، کشاورزی، صنایع و ساختمان معادل سهوشش دهم میلیون بشکه نفت خام در روز برآورد شده است که یکوشش دهم میلیون از این اتلاف فقط در بخش نیروگاهی است.
⚠️پرداخت یارانه انرژی هم پیامدهای منفی مانند ناترازی مالی، کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی و عقبافتادگی در استفاده از فناوریهای جدید را در پی داشته است.
پرده دوم، خامفروشی و زنجیره ناقص صنعت پتروشیمی:
⚠️کشور ما با برخورداری از نه درصد از ذخایر نفت و هفده درصد ذخایر گاز، بزرگترین دارنده ذخایر هیدروکربنی جهان است. علیرغم این موهبت خدادادی، سهم ما از بازار جهانی صنعت انرژی بسیار ناچیز است. چالشهای این حوزه را در دو محور میتوان خلاصه کرد:
❌ چالش اوّل، تحول اساسی و قریبالوقوع در صنایع پالایشگاهی:
⚠️عدم استفاده از فرآیندهای تبدیل ثانویه در پالایشگاههای کشور و پایینبودن ضریب پیچیدگی آنها موجبشده تا ۲۸درصد محصولات پالایشگاهی بهصورت نفت کوره با گوگرد بالا به قیمت کمتر از نفت خام به فروش برسد.
❌این درحالی است که در دو دهه آینده، سوخت مصرفی خودروها با انرژی الکتریکی جایگزینشده و با تغییرات گسترده در صنایع پالایشگاهی مواجه خواهیم شد، بهنحوی که فرآوردههای نفتی متأسفانه مشتری چندانی نخواهند داشت.
❌به این دلیل است که در یک دهه اخیر، بالغ بر سی درصد پالایشگاههای جهان با واحدهای پتروشیمی یکپارچه شدهاند و در آینده نزدیک، نسل سوم پتروپالایشگاهها بیش از هشتاد درصد نفت خام را به محصولات بالادست پتروشیمی تبدیل خواهند کرد.
❌چالش دوم، نیمهخامفروشی در صنعت پتروشیمی:
ما در سال ۱۳۹۷، ۵۵ میلیون تن محصول بالادست پتروشیمی تولید کردیم که تنها دوازدهوهفت دهم میلیارد دلار سودآوری داشته است.
❌در مقام مقایسه، کشور آلمان در همان سال با تولید کمتر (۴۱ میلیون تن محصول، ولی پاییندست پتروشیمی) ۱۱۶ میلیارد دلار ارزآوری داشته است.
❌ نکته مهم دیگر آنکه در بالادست پتروشیمی به ازای هر ششصد تن محصول یک شغل ایجاد میشود. در مقام مقایسه، با سرمایهگذاری در پاییندست پتروشیمی میتوان به ازای هر شش تن محصول یک شغل ایجاد کرد.
❌پرده سوم، ناسازگاری در مدیریت عمق ساخت داخل:
در حال حاضر، ۸۵درصد تجهیزات، مواد شیمیایی و خدمات صنعت انرژی بومیسازیشده و دارای نمونه اولیه در کشورند، ولی عمق ساخت داخل در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی ما تنها سی درصد است. این اختلاف ۵۵درصدی حاکی از اثربخشی نسبی برنامههای تولید بار اوّل، ولی ناکافیبودن برنامههای توسعه مقیاس و تجاریسازی محصولات دانشبنیان است.
▪️فراموش نکنیم که تابآوری یک رشته زنجیر در برابر نیروهای اعمالشده بر اساس میزان تحمل ضعیفترین حلقه آن سنجیده میشود. در شرایط تحریمی، توسعه صنعت ساخت کالا، تجهیزات و سیستمها یا به اختصاص صنعت ماشینسازی تبدیل به گلوگاهی برای توسعه و تعمیق اقتصاد دانشبنیان در زنجیرههای ارزش حوزه انرژی شده است.
❌راهکارها:
میخواهیم بدانیم رویکرد بلندمدت کشور برای مدیریت صنعت انرژی چه باید باشد و اقدامات اثربخش کوتاهمدت کداماند.
🔸 راهکار اوّل، بهینهسازی مصرف انرژی در کوتاهمدت:
⚠️مدیریت بحران انرژی نیازمند اقدام فوری و عملی در کاهش شدت مصرف انرژی بهویژه ارتقاء بهرهوری در گلوگاههای مصرف مانند نیروگاههای حرارتی هستند. بازار بهینهسازی انرژی و محیط زیست مکانیزمی است که به کمک آن میتوان با پویشی مردمی و به کمک بخش خصوصی یارانههای انرژی را از بخشهای غیرمولد به بخشهای مولد هدایت کرد که قطعاً منجر به ارتقاء سطح فناوری هم میشود. در بلندمدت، راهحل نهایی واقعیکردن قیمتهای حاملهای انرژی با رعایت مصالح کشور و منافع اقشار کمتر برخوردار و همچنین متنوعسازی منابع اوّلیه انرژی است.
❌ راهکار دوم، توسعه و تکمیل زنجیره ارزش پاییندست پتروشیمی:
🔻با عنایت به اینکه رویکرد استراتژیک باید در صیانت از ثروت حاصل از نفت بهجای صیانت از خود نفت باشد، توسعه پاییندست پتروشیمی مستلزم اقداماتی در بیرون و درون این صنعت است که شامل بومیسازی دانش فنی فرآیندی و تکمیل حلقههای مفقوده بهویژه در زنجیره پاییندست پتروشیمی، بومیسازی پتروپالایشگاههای نسل سوم و تبدیل نفت خام به خوراک پاییندستی پتروشیمی و هدفمندکردن حمایتها و تمرکز جذب سرمایه بر توسعه صنایع پاییندست پتروشیمی میشود.
دستاورد قابل پیشبینی این اقدامات خاتمه خامفروشی و نیمهخامفروشی نفت و گاز و ارتقاء صنعت پتروشیمی به جایگاه نخست جهان میشود.
❌ راهکار سوم، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر:
🔻این راهکار نیازمند دو اقدام فوری است. اوّل، توسعه، تکمیل و بومیسازی زنجیره ارزش انرژیهای تجدیدپذیر بهویژه انرژی خورشیدی و دوم، افزایش سهم برق حاصل از منابع تجدیدپذیر در سبد مصرف بهویژه در بخش ساختمان.
❌ راهکار چهارم، توسعه صنعت ماشینسازی:
🔻راهبرد مناسب برای توسعه صنعت ماشینسازی باید شامل ساماندهی زنجیرههای تأمین با تمرکز بر فناوریهای گلوگاهی، قطع وابستگی و ایجاد ارزشافزوده، اتخاذ سیاست بلوغ فناوری و تعمیق ساخت داخل در طرف عرضه فناوری و اتخاذ سیاست بازار در قبال فناوری در طرف تقاضای فناوری باشد. هدف کلان و راهبردی در طراحیها و برنامهریزیهای ما باید قرارگرفتن نام ایران در فهرست ده تولیدکننده برتر کالا، تجهیزات و سیستمهای صنعتی جهان باشد
🔸در بیست و سومین روز از ماه مبارک رمضان ۱۳۹۸ جمعی از استادان و اعضای هیئتهای علمی دانشگاهها با رهبرشهید انقلاب اسلامی دیدار کردند و ۱۰ نفر از آنان به ارائه دیدگاههای خود درباره موضوعات مختلف وضعیت کشور پرداختند. یکی از این اشخاص، طی سخنانی به شرح ذیل به طرح «مشکلات مصرفگرایی و پیشنهاداتی برای رونق تولید» پرداخت:
♨️ مصرفگرایی بلای امروز ماست:
🔻…عرائضم را با یک پرسش آغاز میکنم.
⁉️آیا رونق تولید فقط مربوط به زمان تحریم است؟
⁉️و آیا فقط مرتبط با موضوعات اقتصادی است؟
❌در دوران ارجمندی مصرف و خواری تولید همهی شئون زندگی ما در معرض یک آسیب بزرگ و تاریخی قرار میگیرد.
🔻ملت و دولت مصرف کننده؛ فقط ماشین و لباس و لوازم خانگی را مصرف نمیکنند.
♨️خودشان، محیط زیستشان، تاریخ و مذهبشان را هم مصرف میکنند.
⛔️ملت و دولتی که ساختهی غرب را مصرف میکند نمیتواند فکر غرب را مصرف نکند. پس به جای او فکر هم میکنند. برای او سند ۲۰۳۰ هم مینویسند.
▪️مثل نی خود را ز خود کردی تهی
▪️بر نوای دیگران دل مینهی
🔻او حتی از سند تحول بنیادین خودش هم فقط اسمش را مصرف میکند. تا جایی که شما پس از چندین سال از ابلاغ آن سند در سال گذشته پرسشگری فرمودید. که چرا کمتر از ده درصد آن به مرحلهی اجرا رسیده است. ملت و دولت مصرف کننده گاهی سخن رهبر خود را در مورد لزوم رونق تولید را هم مصرف میکنند.
✅قسمت دوم:
▪️…پس تولید بحثی ورای اقتصاد و تحریم است. از شما به عنوان مرجع دینی خودم پرسشی دارم. آیا خوردن مردار حیوان در شرع مقدس جایز است؟ پس چگونه است که ما سالهاست مشغول مصرف از مردار دایناسورها هستیم؟ آیا ترامپ میداند که با حذف نفت از اقتصاد ایران چه خدمتی به تاریخ و فرهنگ و اقتصاد ما میکند؟
▪️ترامپ امروز کاری را میکند که ۶۶ سال پیش در ۲۸ مرداد ۳۲ سیاستمداران بسیار باهوشتر از او با یک کودتا برعکسش را انجام دادند و پول نفت را به اقتصاد ما برگرداندند. تا ما به خوردن مردار دایناسورها که ازقضا در بین حیوانات کوچکترین مغز را دارد عادت کنیم.
▪️جامعهای که تولید نمیکند هیچ چیز در آن واقعی نیست و همه چیز در آن فانتزی است. و معنای همه چیز در آن با پسوند «زدگی» مشخص میشود. مرحوم جلال آل احمد ۵۸ سال پیش چنین گفت: ما ملل در حال رشد سازندهی ماشین نیستیم. اما به جبر اقتصاد و سیاست باید مصرف کنندگان نجیب و سر به راهی باشیم برای ساختههای غرب.
▪️امروز به برکت انقلاب اسلامی آن جبر سیاسی در میان نیست. اما ما همچنان مصرف کنندهی ساختههای غربیم. حالا باید پرسید که نقش مدرسه و دانشگاه در رونق تولید چه میتواند باشد؟ پیش از پاسخ به این سؤال باید پرسید که آیا دانشگاه و مدرسه یک ارگانیسم جدا از جامعه است؟ آیا عملکرد مغز جدا از قلب و دست و پا و دستگاه گوارش است؟ آیا در جامعهی مصرف کننده میتوان توقع دانشگاه تولیدکننده داشت؟ یا باید منتظر شیوع بیماری دانشگاهگرایی به تعبیر شما، آن هم دانشگاهی مدرک زده و اپلای زده و مقاله زده، بود که تازه ورودیهایش هم به دشواری از سد مافیای کنکور چند ده هزار میلیاردی عبور کردهاند.
✅قسمت سوم:
▪️…شاید عبارت آکواریوم دانشگاهی عبارت بدی نباشد. دانشگاه امروز ما مخصوص بوم ما طراحی نشده است. نود سال پیش به صورت عاریهای در دوران طاغوت آن را به ما دادهاند و ما آن را همچون اثری موزهای نگهداری میکنیم. برخی روشها اگرچه ممکن است مسکنی موقت ولیکن در بلندمدت وصلههای ناجورند که منجر به رونق تولید واقعی نخواهند شد. آن چشم اندازی که فرمودید اطمینان دارم همهی دوستان حاضر در جلسه این یکی دو جمله را از رهبر انقلاب بارها شنیدند، یکبار دیگر تکرار میکنم. فرمودید شما پنجاه سال دیگر، چهل سال دیگر این آینده را تصور کنید که در دنیا هر کسی بخواهد به یافتههای علمی دست پیدا بکند مجبور بشود زبان فارسی را یاد بگیرد. سؤال من از همهی همکارانم این است. آیا با این رویکردها و روشها و سرعت کنونی ما به چنین نتیجهای در چهل سال آینده خواهیم رسید؟
▪️تجربههای شیرین و موفق ما کجا بودهاند؟ عرصههایی که ما با چالش و نیاز واقعی و بومی بدون امید به شرق و غرب مواجه بودهایم مثل صنایع نانو، بیو، موشکی، هستهای و سلولهای بنیادی که امروز به نقطهی قوت کشور پرافتخار ما تبدیل شدهاند. پس دانشگاه نه تنها باید مسائل واقعی را حل کند بلکه باید اساساً زادهی نیازهای واقعی کشور باشد.
▪️اجازه میخواهم یک مثال عرض کنم. تصور کنید قرار است در منطقهی مکران در جنوب کشور، مدرسه و دانشگاهی تأسیس بکنیم با دو شرط. شرط اول قصد نداریم از سیستمهای آموزشی بیگانه تبعیت کنیم. و دوم اینکه مجبور نیستیم از قوانین دست و پاگیر و کنکور و مقاله و امثال اینها خودمان را اسیر بکنیم. آنگاه سؤال من این است اسم آن مدرسه چه میشود؟ مدرسهی تولید. اسم آن دانشگاه چه میشود؟ دانشگاه تولید که همهی هدفش میشود حل مسائل واقعی کشور در آن جغرافیا. در حوزههایی همچون شیلات و حمل و نقل دریایی و امثال ذلک. ما معتقدیم که سرآغاز رونق تولید آموزش تولید به مفهوم جامع آن است….
✅قسمت آخر:
…رونق عملیاتی تولید آن هم به صورت علمی، بزرگانی میخواهد در قوارهی #حاجقاسمسلیمانی.
🌷آن چنان که شهید حسن طهرانی مقدمها و دکتر شهریاریها بودند.
🔸و ما قلباً باور داریم که بدون شک دانشمندانی این چنین در این جمع و بیرون این جمع، اما به صورت بالقوه حضور دارند؛
…که چه بسا امروز دست و پایشان در غل و زنجیرهای ساختارهای کهنه و فرسودهی نظام آموزشی ما به تعبیر شما اسیر شده است.
⁉️سؤال این است که در عمل کدام مسئول است که به قدر شما در عمل معتقد به جوانگرایی باشد؟
❌نکته:
🔻در راستای بیانات این استاد محترم؛ در مورد شعار ونامگذاری سال های گذشته هم به استحضار می رساند:
⚠️از این رو یکی از آفتها این است که بر روی تنویر افکار عمومی، تبدیل شعارها به یک باور در رفتار، چه در سطح کلان و چه در سطح عمومیتر و آحاد مردم، کوتاهیهای جدی مشاهده میشود. گاهی اوقات نیز مشاهده میشود که بستر و زمینهسازی مناسب برای تحقق آن شعار فراهم نمیشود که به تبع آن، اثربخشی مطلوبی هم حاصل نخواهد شد‼️
🔸در صدر موضوعهای مربوط به رشد و توسعهی کشور، اصلاح الگوی مصرف مطرح میشود.
❌اصلاح الگوی مصرف قلمروهای مختلفی دارد؛ از مصرف منابع ارزی و پولی گرفته تا استفاده از نیازهای ضروری.
🔻 همهی آحاد را هم در بر میگیرد.
⚠️متأسفانه مشاهده شده است که هنوز:
▪️زمینهسازی،
▪️بسترسازی
▪️ و تعریف صحیحی از این نوع مسائل ارائه نشده و در نتیجه اثربخشی و عملیاتی شدن آن را با چالش روبهرو کرده است‼️
🔻موضوع نامگذاری سالها با شعارها و هدفگذاریهای مشخص از چند بُعد قابل بحث و بررسی است:
🔻مهمترین سؤال اینجاست که چه ضرورتهایی موجب شده بود که رهبرشهید انقلاب اسلامی هر سال نامی برای سال جدید انتخاب می کردند؟
🔻به نظر می رسد؛ معظم له با این کار میخواستند یک هدفگیری در مجموعه کلان و البته مدیریتی کشور انجام دهند.
🔸 وانگهی مخاطب برخی نامگذاریهای ایشان جهان اسلام بود .
🔸شاید با این کار میخواستند منشأ حرکات و تحولاتی در جهان اسلام شوند و جهتگیریهای کشور همسو شود.
🔻ضرورت دومی هم که به ذهن میرسد، این است که وقتی شما برای سال، نامی مشخص را انتخاب کنید، علیالقاعده برنامه ریزان کشور نیز سعی میکنند در چارچوب آن حرکت کنند. لذا طبیعی است که با نامگذاری سال پیرامون یک موضوع، عمده تلاشها، حرکتها و برنامهها حول آن متمرکز میشود.
🔻نکته بعدی این بود که نامگذاری سالها میتوانست پیامهای روشن داخلی و خارجی داشته باشد.
🔻ما با نامگذاری سالها، به داخل کشور و دنیا نشان میدهیم که چه اولویتهایی برای کشور مطرح است.
رهبرشهید انقلاب اسلامی برخی نامها را ناظر بر کشور و برخی نامها را ناظر بر جهان اسلام میگذاشتند.
💯لازم است به این یک نکته اشاره کنیم که رهبر شهید انقلاب اسلامی معمولاً در اولین سخنرانی خودشان در اول هر سال در مشهد مقدس، به تبیین نام آن سال میپرداختند.
🔸سالهایی مثل سال «اصلاح الگوی مصرف» یا «نوآوری» مرتبط با موضوعات داخلی است اما سالهایی مثل سال «حضرت علی(ع)» یا «نهضت حسینی» بیشتر رویکرد جهانی و جهان اسلامی داشت که ما را به سمت وحدت جهان اسلام حرکت میداد.
✅برخی مواقع نیز رهبرشهید انقلاب اسلامی میخواستند موضوعی را برجستهتر کنند تا برنامهها در آن حوزه قرار گیرد. دقیقاً مثل سال ۱۳۸۸ که ایشان آن سال را سال «اصلاح الگوی مصرف» نامگذاری کردند و بعد به کرات در سخنرانیهای طول سال اشاره کردند که برای ما در کشور:
▪️مبارزه با اسراف،
▪️زیادهروی
▪️و مصرف بیرویه یک وظیفه است.
❌لذا در آن سال نگاهها حداقل به این سمت رفت که اصلاح الگوی مصرف مهم است و باید به آن توجه بیشتری شود.
✅مخاطبین نامگذاری سالها:
🔻مخاطب نام سال، هم دولتمردان بوده اند و هم عامه مردم و هم اساتید و دانشگاهیان و نخبگان.
🔸برای مثال وقتی رهبر شهید انقلاب اسلامی؛ سالی را به عنوان «#اصلاحالگویمصرف» نامگذاری کردند، به نظر میآید که هم دولتمردان ما باید برنامهریزی خاص خودشان را داشته باشند و ما نیز به عنوان شهروندان عادی به گونه دیگر باید شعار اصلاح الگوی مصرف را تحقق می بخشیدیم
🔸ولی وقتی که یک سال به نام امیرالمؤمنین(ع) یا اتحاد ملی نامگذاری شده، به ذهن چنین میآید که جامعه نخبگان، اندیشمندان و کارگزاران نظام در اولویت اول بوده اند و نقش جمعیتها، گروههای سیاسی و نخبگان در اینجا برجستهتر و مشخصتر بوده.
❌بنابراین تأکید می گردد که رهبر شهیدمان همه را مد نظر داشته اند و مخاطب نام سال گروه خاصی نبوده گرچه به فراخور این نامها گروهی در اولویت نخست و گروهی در اولویت دوم و … قرارداشته اند.
✅ میزان #التزاموعمل به نام سالهای گذشته:
🌷#رهبرشهیدانقلاباسلامی نیز معمولاً در ارزیابیهای خودشان اشاره به این موضوع داشتند که کارهایی صورت میگیرد ولی نسبت به ظرفیتی که در کشور وجود دارد، انتظار بیشتری میرود.
⚠️البته به دلیل عدم انسجام در برخی از برنامهریزیها، ما در این قسمت ضعف داشتیم.
⚠️ ضمن اینکه اولویتهایی ممکن است تغییر کند و سیستم کنترل و ارزیابی نیز دچار مشکلاتی باشد.
♨️ضمناً دشمنان آمادهای داریم که مترصد فرصتی برای ضربه زدن به ما هستند.
⚠️ همینها باعث میشود که ما در برنامهریزیهایمان دچار محدودیتهایی شویم.
🌹ما میخواهیم یک جامعه والا داشته باشیم و میدانیم که حرکت در این مسیر، سختیهای خاص خودش را دارد.
⚠️این را مردم و حکومت ما پذیرفتهاند. طبیعی است که انتظار نداریم خیلی راحت و آسان به آن برسیم.
💯ما برای رسیدن به مقصد باید ایستادگی و مقاومت کنیم.
⚠️این مسئله خودش بالتبع یک مقدار بر روی ما تأثیر خواهد گذاشت و بالأخره برنامهریزی ما را دچار مشکل خواهد کرد.
⚠️آسیب دیگر دراینباره اینکه احساس میشود ما در جاهایی نتوانستیم به خوبی بفهمیم که آن پیام اصلی چه بوده است.
🌷یعنی اگر رهبرشهیدانقلاب اسلامی سالی را به نام سال #اصلاحالگویمصرف یا پیشرفت نام گذاشتند، نتوانستیم مقصود اصلی را خوب شناخته و تبیین کنیم و چون این مفهوم به خوبی برای ما مشخص نشده بود، بالتبع خوب برنامهریزی نکردیم و در اجرا نیز دچار مشکل و محدودیت شدیم.
✅ وظیفه ی برنامه ریزان و میزان التزام و عمل به نام سالهای گذشته:
✅اولین وظیفه برنامهریزان این بود که آن مفهوم دقیق را متوجه می شدند؛ یعنی همه برنامهریزان اعم از دولت، استاد دانشگاه، دانشجو و غیره باید منظور رهبری از نامگذاری سال را درک میکردند.
⬅️مثلاً آن سالی که از سوی رهبر شهیدمان به عنوان #اصلاحالگویمصرف نامگذاری شد، برخی چنین تصور کردند که منظور رهبری این است که در یک سال ما مصرف خودمان را اصلاح کنیم که بعد خودشان توضیح دادند که این امر، مسئلهای یک ساله نیست بلکه باید برنامهریزی بلندمدت کرد.
✅به نظر نخبگان؛ در وهله اول باید اهمیت و ضرورت نام سالها را فهم دقیق کرد.
✅وظیفه دوم این است که هدفها، برنامهها و رویکردها در آن سال متمرکز بر تحقق جدی آن شعار شود.
💯واقعاً باید در پایان سال نشان داده شود که نسبت به سال پیش، برنامههایمان بهتر اجرا، برنامهریزی و کنترل شده است؟
⚠️ اما اگر تفاوت معناداری بین وضعیت کاری، خروجی و بهرهوری نسبت به سال پیش وجود نداشته باشد، معلوم میشود که ما در رسیدن به مقصود کمتوجهی کردهایم.
💯بنابراین جهت دادن برنامهها به سمت هدف یک امر ضروری است.
✅سومین وظیفه این است که نامها نباید به دست فراموشی سپرده شوند. رهبر شهید انقلاب اسلامی در سخنرانیهای خودشان مکرراشاره می فرمودند که خیلی از این نامها برای یک سال نیست. مثلاً وقتی میگوییم سال «امیرالمؤمنین(ع)» به این معنی نیست که یک سال برای آن کار کنیم و بعد تعطیل شود. الگو قرار دادن امیرالمؤمنین(ع) باید هرساله باشد، حالا یک سال به صورت خاص به نام ایشان نامگذاری میشود تا فعالیتها تشدید شود. یا اگر سالی نام «همت مضاعف، کار مضاعف» به خود میگیرد، به این معنی نیست که در سال بعد نیاز نیست که همت مضاعف داشته باشیم! بنابراین پیوستگی سالها میتواند بر ما اعمال مدیریت کند.
✅شاید اگر ما به روند نامگذاریها طی سالهای اخیر دقت کنیم و آنها را مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم، شاهد یک روند حرکتی باشیم که این موضوع در حد یک فرضیه قابل بحث است. توضیح اینکه رهبر شهید مواقعی سالها را براساس معارف دینی نامگذاری میکردند مثل «نهضت حسینی» و «امیرالمؤمنین(ع)» و بعد به جایی میرسیم که این نامگذاریها به یک سری رویکردهای سیاسی و اجتماعی مثل سال «وحدت ملی، انسجام اسلامی» میانجامد و جلوتر، نامگذاریها وارد حوزه عملیاتیتر و مشکلات اساسی و مبنایی کشور مثل خلاقیت، نوآوری، پیشرفت، همت مضاعف و اصلاح الگوی مصرف میشود. بنابراین به عنوان یک فرضیه علمی قابل بحث است که خود این سالها یک روند تکاملی را طی میکنند.
✅اعتقاد ما این است که تأکید رهبرشهیدانقلاب اسلامی و جهتگیری ایشان طبیعتاً بردن جامعه به سمت طراحی یک تمدن نوین اسلامی بوده است؛ تعبیری که خود ایشان بارها مطرح کرده یودند.
✅ایشان به نوعی میخواستند ارکان این تمدن و آموزههای اصلی و جدی این تمدن را در هر سال به تناسب شرایط و مقتضیات مطرح کنند و بسط دهند و پیش ببرند.
✅اگر مثلاً صد عنوان برای رسیدن به تمدن مورد نظر وجود داشته باشد، شاید در نگاه اول منطقی این باشد که این مسائل طبقهبندی و دستهبندی شوند ولی به تناسب شرایط زمانی و مسائلی که پیش میآمد گاهی اولویتهایی مطرح میشدند که این نگرش پلکانی را منتفی میساخت. لذا شعارها دو جنبه داشت؛ هم جنبه در مسیر کلان اهداف بودن و هم برطرف کردن یکسری نیازهای روز؛ در حالی که این شعارها یکسری نیازهای مبتلابه و اورژانسی را هم مدنظر قرار میدادند.
🚩این راه ادامه دارد و وظیفه ی ما بسیار سنگین‼️
✅اگر #انتخابات براساس #سیاستهایکلی رهبر شهیدمان باشد؛ قطعا” ما شاهد ظهور مسؤولین و دستاندرکاران معتقدی در کشور خواهیم بود و چنین افراد معتقدی هستند که براساس شعار سال که از سوی رهبری مشخص می شود اقدام به جریان سازی و فرهنگ سازی می کنند؛ به ویژه اینکه:
✅در بعضی سالها نیز خود رهبر شهیدمان تأکید داشتند که این موضوعی را که گفتند، مخصوص این سال نیست، همه سالها باید اینطوری باشد و تأکید داشتند اگر در سال بعدی ما شعار جدیدی را مطرح میکنیم به این معنا نیست که شعار قبلی منتفی شده باشد.
⁉️حال باید به این سئوال پاسخ داد که: نامگذاریها چه پیامدهایی در حوزه فرهنگ عمومی جامعه داشتهاند؟ و چه کارهایی باید کرد تا این تأثیرات عمیقتر باشند؟
✅در این رابطه؛ وظیفه ی ما بسیار سنگین است‼️
✅در عرصه فرهنگ عمومی، ما باید تلاش کنیم تا این شعارها بهعنوان یک نگاه محوری مطرح شود و کمکم تبدیل به فرهنگ گردد و ادبیات جامعه به آن توجه کند و بهعنوان یک شاخص؛ رفتار خودش را ارزیابی کند.
⁉️سئوال اینجاست که چه موانعی باعث شد تا سال “اصلاح الگوی مصرف” آنطور که باید مورد توجه قرار نگیرد؟
♨️بهخاطر فتنه ای که درآن سال بهوجود آمد، تقریباً نیمی از سال را از دست دادیم و فرصت از بین رفت.
⚠️به عبارت دیگر، افکار عمومی درگیر با چیزهای دیگری شد.
⚠️اگرچه صدا و سیما و مطبوعات تلاش کردند تا نگذارند این مسأله کمرنگ شود ولی خوب طبیعی است وقتی که فکرها متمرکز یک اتفاق و موضوع اجتماعی مهمی است، بقیه مسائل در درجه دو و سه مطرح میشوند.
❌دولت میتوانست هزینهها و مصارف و الگوهای اشتباهی که در ارگانها و نهادهای مختلف به وجود آمد را تصحیح کند.
رهبرشهیدانقلاب اسلامی بهطور قطع از میزان استقبال ازشعاراصلاح الگوی مصرف ومیزان عملیاتی کردن این شعاردرعرصههای مختلف درسال ۱۳۸۸رضایتی نداشتندواین موضوع درتعبیرات ایشان کاملاً مشهود بود.ایشان درآن زمان مطرح فرمودند که دولت نبایدذهن خودش رادرگیر این مسائل سیاسی(فتنه ی ۸۸)کند.
❌دولت باید کار خودش را میکرد و کارها را به تأخیر نمی انداخت‼️
⛔️دولت نباید شعار اصلاح الگوی مصرف را به حاشیه می برد، و اگر هم مسائل سیاسی وجود داشت بخشهای مرتبطی وجود داشتند که آنها باید این مسائل سیاسی را سامان می دادند، نه اینکه دولت وارد این امورشود‼️
✅واقعیت تلخ اینکه: نه تنها درسال ۱۳۸۸ بلکه تا «۱۷ سال» بعد یعنی تا زمان شهادت هم از میزان استقبال از شعار اصلاح الگوی مصرف و میزان عملیاتی کردن این شعار در عرصههای مختلف رضایتی نداشتند‼️
«مجمع مردمی #پیگیری سیاستهای کلی نظام»
کانالها(پیام رسانهای:سروش،ایتا،بله،آیگپ)و وبگاه مجمع پیگیری سیاست های کلی نظام به نشانی ذیل:
http://mran.ir
@mran_ir
@beha_togham_alfaraez
جهت کسب اطلاعات بیشتردرمورد این بیانیه؛ از طریق شماره تلفن ذیل؛ بادفتر مرکزی تماس حاصل فرمایید : ۶۶۶۷۷۳۳۳-۰۲۱